TAZKIYAH AL-MAL

QANUN ACEH NO.7/2004

2011-10-15T07:21:00.000-07:00

Menurut Qanun Provinsi Aceh Darussalam Nombor 7 Tahun 2004, Fasal 1(13), zakat bermaksud sejumlah harta yang wajib dikeluarkan oleh setiap orang Islam atau perbadanan untuk diagihkan kepada yang berhak di bawah pengelolaan Badan Baitul Mal.

Dalam Qanun itu disebut harta yang diwajibkan zakat itu boleh dikategori kepada pendapatan, dan tabungan. Ditentukan juga nisab, kadar dan haul masing-masing.

Dengan kata lain, individu dan perbadanan atau perusahaan wajib menyerahkan zakatnya kepada Baitul Mal Aceh, tidak boleh kepada badan lain.

Persoalannya, bagaimanakah Baitul Mal Aceh Darussalam mempastikan kelestarian dalam mengelolakan dana zakat tahunannya?

Apakah tindakan yang telah diambil untuk mempastikan kelestarian itu dapat direalisasikan? Dengan kata lain, bagaimanakah dana zakat dapat memenuhi keperluan tahunan walaupun amaun pungutan zakat kurang daripada keperluan untuk tahun itu?

Inilah yang dimaksudkan kelestarian yang akan dibahas dalam artikel seterusnya.

Kewajiban Berzakat

2011-08-11T18:18:00.000-07:00

ZAKAT boleh dibahagikan kepada dua kategori iaitu zakat fitrah, iaitu kefarduan zakat terhadap diri setiap orang Islam. Kategori kedua ialah zakat harta, iaitu kefarduan zakat terhadap kekayaan yang dimiliki orang Islam.

Objektif utama kefarduan zakat fitrah ialah untuk menyucikan orang berpuasa daripada perbuatan tidak elok dan tidak berfaedah ketika mereka berpuasa serta untuk membantu golongan fakir dan miskin.

Ibn Abbas melaporkan yang bermaksud: "Rasulullah SAW mewajibkan zakat fitrah bagi tujuan menyucikan orang berpuasa daripada perkara buruk yang tidak berfaedah dan sebagai bantuan kepada fakir dan miskin." (Hadis riwayat Abu Dawud)

Objektif utama kefarduan zakat harta pula ialah untuk membersih serta menyucikan kekayaan dan akhlak orang Islam. Allah berfirman yang bermaksud: "Ambillah zakat dari sebahagian harta (amwal) mereka, dengan zakat itu kamu membersihkan dan menyucikan mereka, dan mendoakan untuk mereka." (Surah al-Taubah, ayat 103)

Persoalannya, apakah kekayaan yang diwajibkan zakat dan bagaimanakah kaedah perakaunan zakatnya? Bilakah pula masa paling sesuai untuk menunaikan zakat ke atas kekayaan itu supaya rebat dan potongan zakat yang dibenarkan dapat dimanfaatkan oleh mereka yang menunaikan kewajipan itu?

Di Malaysia, antara kekayaan yang diwajibkan zakat ialah penggajian dan upahan, hasil pertanian, wang simpanan, aset perniagaan, binatang ternakan, emas dan perak, saham serta wang Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP).

Pelbagai kekayaan itu sebenarnya boleh dibahagikan kepada dua kategori. Kategori pertama ialah zakat dikenakan ke atas pendapatan diperoleh seperti pendapatan daripada penggajian dan upahan serta pendapatan hasil pertanian.

Kategori kedua ialah zakat dikenakan ke atas kekayaan itu sendiri. Ia meliputi wang simpanan, aset perniagaan, binatang ternakan, emas dan perak, saham serta zakat KWSP.

Perakaunan zakat pendapatan misalnya ialah dengan menjumlahkan semua sumber pendapatan tahunan kemudian menolak belanja dibenarkan. Belanja itu meliputi belanja untuk diri sendiri dan isteri berjumlah RM8,000, anak di institusi pengajian tinggi RM4,000 seorang dan untuk anak sama ada masih bersekolah atau tidak sebanyak RM1,000 seorang, nafkah sebenar untuk ibu bapa, caruman KWSP dan simpanan di Lembaga Tabung Haji, kemudian zakat dikenakan pada kadar 2.5 peratus ke atas baki bersih pendapatan.

Perakaunan zakat pertanian juga sama seperti perakaunan zakat pendapatan. Sumber pendapatan pertanian dikira berdasarkan harga jualan. Misalnya hasil jualan padi ditolak kos pengeluaran yang dibenarkan meliputi kos baja dan racun, bayaran sewa dan upah kerja serta pengangkutan.

Zakat dikenakan pada kadar 10 peratus daripada pendapatan bersih. Subsidi padi yang diterima daripada kerajaan dikategorikan sebagai harta perolehan (al-mal al-mustafad) oleh itu ia dikenakan zakat pada kadar 2.5 peratus.

Zakat wang simpanan dikira berdasarkan baki terendah bagi tempoh satu tahun hijrah. Untuk menentukan baki terendah, semua akaun simpanan yang dimiliki perlu disatukan. Dengan kata lain, walaupun pendeposit mempunyai beberapa akaun simpanan, pada hakikatnya pendeposit mempunyai satu akaun simpanan saja.

Jika simpanan dalam salah satu akaun sudah mencukupi nisab (had minimum sesuatu kekayaan diwajibkan zakat), maka simpanan dalam akaun lain (walaupun kurang nisabnya) adalah diwajibkan zakat. Kadar zakat simpanan ialah 2.5 peratus.

Perakaunan zakat perniagaan dikira berdasarkan modal kerja terselaras, iaitu aset semasa ditolak dengan liabiliti semasa selepas beberapa pelarasan dibuat pada akhir haul. Aset semasa yang dikenakan zakat meliputi stok barang niaga, penghutang perniagaan bersih, pelaburan jangka pendek, deposit dan wang tunai.

Liabiliti semasa yang dibenarkan ditolak meliputi pemiutang perniagaan, belanja operasi terkumpul, peruntukan cukai semasa dan liabiliti perniagaan lain. Pelarasan yang perlu dibuat ialah pertama, menolak hasil daripada sumber haram dan penerimaan seperti dividen yang sudah dikenakan zakat.

Kedua, mencampur balik pembelian aset tetap yang dibuat pada suku tahun keempat dan pembahagian keuntungan seperti dividen, elaun lembaga pengarah dan ambilan tunai. Zakat dikenakan pada kadar 2.5 peratus ke atas modal kerja bersih terselaras.

Zakat emas dan perak yang disimpan dikenakan pada kadar 2.5 peratus daripada nilai semasa. Untuk emas dan perak yang dijadikan perhiasan, zakat dikenakan 2.5 peratus ke atas lebihan daripada uruf iaitu jumlah kebiasaan yang dipakai oleh wanita Muslim sebagai perhiasan.

Perakaunan zakat saham dikira berdasarkan dua kaedah. Jika pemegang saham melabur bagi tujuan mendapat dividen setiap tahun, maka zakat dikenakan ke atas dividen saja. Jika sijil saham dimiliki untuk tujuan perniagaan, maka dikenakan ke atas nilai pasaran saham yang dimiliki pada akhir haul bersama dengan keuntungan diperoleh daripada aktiviti jual beli saham. Zakat dikenakan pada kadar 2.5 peratus.

Di Malaysia, binatang ternakan yang diwajibkan zakat adalah lembu, kerbau, kambing dan biri-biri. Perakaunan zakatnya berbeza mengikut jenis binatang ternakan. Zakat dikenakan berdasarkan jadual yang ditetapkan oleh Rasulullah SAW mengikut jenis ternakan.

Contohnya, bilangan lembu dan kerbau yang diternak antara 30 sehingga 39 ekor, maka zakatnya dikenakan ialah seekor lembu atau kerbau jantan berumur satu tahun lebih. Bagi kambing dan biri-biri sebanyak 40 sehingga 120 ekor, zakatnya dikenakan ialah seekor kambing atau biri-biri jantan berumur satu tahun lebih atau seekor kambing atau biri-biri betina berumur dua tahun.

Zakat KWSP dikenakan setiap kali pengeluaran dibuat ke atas simpanan KWSP sama ada sebab bersara ataupun tujuan lain sebelum bersara. Kadar zakat KWSP ialah sebanyak 2.5 peratus.

Perakaunan zakat ke atas pelbagai kekayaan yang disebut ini adalah secara umum saja. Perakaunan zakat yang terperinci bagi setiap jenis kekayaan disebutkan itu bolehlah dirujuk kepada institusi zakat di negeri masing-masing.

Zakat terhadap kekayaan ini pula ditunaikan melalui dua kaedah. Kaedah pertama ialah ketika pendapatan itu diperoleh. Ini selaras firman Allah yang bermaksud: "Makanlah dari buahnya (yang bermacam-macam itu) bila ia berbuah dan tunaikanlah haknya di hari memetik hasilnya." (Surah al-An'am, ayat 141)

Kaedah kedua ialah ketika kekayaan itu cukup haul (harta perlu berada di tangan pemiliknya bagi tempoh satu tahun hijrah). Dengan itu, tiada masa khusus bilakah zakat perlu ditunaikan, tetapi ia ditunaikan apabila cukup haulnya.

Bagaimanapun, untuk mendapatkan rebat zakat pendapatan bagi 2011 seperti diperuntukkan di bawah seksyen 6A(3), Akta Cukai Pendapatan (ACP) 1967, maka zakat perlu ditunaikan sebelum atau pada 31 Disember 2008 ini. Jika zakat itu ditunaikan selepas 31 Disember 2011, maka rebat zakat tidak boleh dituntut untuk tahun 2011.

Begitu juga dengan zakat perniagaan. Zakat perlulah ditunaikan sebelum atau pada 31 Disember 2011 untuk membolehkan mereka mendapat potongan bagi zakat perniagaan pada tahun ini. Potongan zakat ini adalah selaras dengan peruntukan seksyen 44(11A), ACP 1967.

Zakat harta ini sebenarnya boleh ditunaikan walaupun ia belum tiba tempoh masa diwajibkan. Hal ini bersandarkan sebuah hadis daripada Ali bin Abi Talib yang bermaksud: "Ibn Abbas meminta Rasulullah SAW membenarkan beliau membayar terdahulu zakatnya. Nabi kemudian membenarkan beliau berbuat sedemikian." (Hadis riwayat Abu Dawud)

Dengan itu dapatlah dirumuskan bahawa zakat diwajibkan ke atas pendapatan yang diperoleh dan kekayaan dimiliki oleh seseorang Islam. Secara umumnya, zakat pendapatan dikenakan ke atas pendapatan bersih pada kadar 2.5, 5 atau 10 peratus, manakala zakat kekayaan dikenakan ke atas nilai kekayaan yang dimiliki pada kadar 2.5 peratus.

ZAKAT PENDAPATAN DI MALAYSIA

2010-09-29T05:53:00.000-07:00

Di Malaysia, takrif zakat di setiap negeri agak berbeza. Namun secara umumnya takrif itu mempunyai maksud yang hampir sama. Selangor, Pulau Pinang, Negeri Sembilan dan Melaka misalnya memberi takrif zakat sebagai sepersepuluh (tithe) daripada harta tertentu. Terengganu dan Sabah pula memberi takrif zakat sebagai harta benda yang wajib dibayar oleh orang Islam. Kedah, Perak, Perlis dan Sarawak memberi takrif zakat sebagai satu pemberian yang wajib dikeluarkan. Kelantan dan Pahang memberi takrif zakat sebagai sebahagian daripada hasil padi, binatang ternakan, barang-barang perniagaan, emas dan perak. Negeri Johor tidak memberi sebarang takrif zakat di dalam enakmennya (MAIWP, 2006).

Namun secara umumnya, harta-harta yang diwajibkan zakat adalah padi, emas, perak, wang tunai, binatang ternakan, barang-barang perniagaan, harta galian dan rikaz. Namun pada waktu yang sama, turut disebut harta-harta lain yang tidak khusus. Misalnya Enakmen Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan 1994 menyebut harta wajib zakat ialah padi, emas, perak, wang tunai, binatang ternakan, barang-barang perniagaan, harta galian, rikaz dan lain-lain.

Bersesuaian dengan perkembangan pelbagai bentuk harta semasa, usaha-usaha untuk memperluaskan harta wajib zakat turut diambil oleh pihak berkuasa agama negeri. Majlis Agama Islam Negeri melalui Jawatankuasa Fatwa Negeri telah mewajibkan zakat ke atas pendapatan.

Menurut Majlis Agama Islam Kelantan, pendapatan meliputi gaji, elaun, ganjaran, pampasan atau pendapatan pindahan atau yang diperoleh melalui kerjaya yang bercorak profesional, kepakaran atau kemahiran (Jabatan Mufti Kerajaan Negeri Kelantan, 1999). Majlis Agama Islam Negeri lain turut mengambil tindakan sedemikian. Majlis Agama Islam Negeri Perak misalnya berpendapat zakat wajib dikenakan ke atas pendapatan (al-Mal al-Mustafad) (Jawatankuasa Syariah Negeri Perak, 1990). Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali Ke-31 yang bersidang pada 9 Disember 1992 dan kemudian Muzakarah (khas) Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan yang bersidang pada 22 Jun 1997 turut mewajibkan zakat ke atas pendapatan.

Secara umumnya, pendapatan bermaksud perolehan yang merangkumi pendapatan penggajian dan pendapatan bebas. Pendapatan penggajian merupakan ganjaran perkhidmatan seseorang dengan majikan yang meliputi gaji tahunan, tunggakan gaji, pelbagai elaun dan pendapatan lain-lain yang berkaitan dengan penggajian. Pendapatan bebas ialah pendapatan seseorang melalui sesuatu kerja atau usaha kepakaran yang merupakan ganjaran daripada perkhidmatannya. Pendapatan tersebut meliputi khidmat guaman, khidmat nasihat, perundingan, rawatan perubatan, kejuruteraan, seniman dan lain-lain (JAWHAR, 2008).

Paling tidak terdapat tiga kaedah perakaunan zakat pendapatan. Jawatankuasa Fatwa Kerajaan Negeri Selangor misalnya memutuskan kaedah tersebut ialah pertama, berasaskan pendapatan kasar tanpa sebarang tolakan keperluan asas. Kedua, berasaskan pendapatan bersih selepas tolakan keperluan asas yang dibenarkan. Ketiga, berasaskan pendapatan bersih selepas tolakan perlanjaan asas sebenar yang dilakukan.

Dengan kata lain, kaedah pertama ialah dikira daripada keseluruhan jumlah pendapatan dan dikeluarkan pada kadar 2.5 peratus sebagai zakat. Kaedah kedua ialah dikira daripada jumlah pendapatan ditolak keperluan asas yang dibenarkan, iaitu diri sendiri RM8,000, isteri RM3,000, anak-anak RM1,000 seorang, pemberian kepada ibu bapa; caruman KWSP, caruman ke dalam akaun Tabung Haji dan caruman ke dalam mana-mana institusi yang mengeluarkan zakat kepada pencarum seperti takaful. Setelah itu barulah zakat dikeluarkan pada kadar 2.5 peratus. Kaedah ketiga ialah dikira daripada jumlah pendapatan ditolak jumlah sebenar perbelanjaan keperluan asas, iaitu makanan, tempat tinggal, pakaian, perubatan, pengangkutan dan pendidikan. Kemudian zakat dikeluarkan pada kadar 2.5 peratus.

Kaedah pertama adalah agak membebankan kerana ia langsung tidak mengambil kira aspek penggunaan dan saraan seseorang. Kaedah ketiga tidak digalakkan kerana seseorang itu boleh jadi terlepas daripada menunaikan zakat pendapatan, walhal pada masa yang sama dia mampu menjalani hidup yang mewah, misalnya memiliki kereta besar dengan rumah yang besar. Kaedah kedua adalah paling baik kerana ia tidak terlalu ringan dan tidak terlalu membebankan sehingga menyebabkan seseorang itu terlepas dari menunaikan zakat pendapatan. Kaedah kedua inilah yang diamalkan di negara ini. Keperluan asas bermaksud perbelanjaan daruriyah, iaitu perbelanjaan keperluan asasi harian berasaskan perbelanjaan masa kini. Namun ia mungkin berbeza mengikut keadaan ekonomi tempatan.

Di negeri Kelantan misalnya, kadar perbelanjaan daruriyah yang ditetapkan mestilah yang paling sederhana bagi satu tahun. Kadar ini meliputi diri sendiri dan keluarga di bawah tanggungan, iaitu perbelanjaan diri sebanyak RM5,000, perbelanjaan isteri sebanyak RM3,000 dan perbelanjaan anak-anak sebanyak RM2,000. Kadar ini hanyalah sebagai panduan umum sahaja kerana kadar sebenar perbelanjaan daruriyah bergantung kepada bilangan tanggungan dan perbelanjaan daruriyah lain seperti perbelanjaan pelajaran dan sebagainya (Jabatan Mufti Kerajaan Negeri Kelantan, 1999). Jabatan Zakat Selangor membenarkan perbelanjaan diri sebanyak RM8,000, manakala perbelanjaan anak-anak sebanyak RM1,000 seorang.

Secara umumnya perbelanjaan daruriyah adalah meliputi diri sendiri, isteri, anak-anak, ibu bapa dan tanggungjawab lain seperti adik beradik, jiran dan musafir. Selain itu perbelanjaan ini juga meliputi caruman wajib seperti caruman Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP) dan kadar zakatnya ialah 2.5 peratus ke atas baki bersih pendapatan (JAWHAR, 2008).

ZAKAT DAN CUKAI DI MALAYSIA

2010-08-31T23:51:00.000-07:00

Di Malaysia, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) telah mengambil beberapa tindakan dalam membantu pihak berkuasa agama negeri tentang hal ehwal Islam. Ia termasuklah dalam pengurusan dan perakaunan zakat. Antara tindakan itu ialah menerbitkan sebuah buku berjudul Panduan Zakat di Malaysia pada tahun 2001. Pakar-pakar dalam bidang syariah, perakaunan dan golongan profesional terlibat secara langsung untuk menerbitkan buku panduan zakat ini.

Dalam buku tersebut dibincangkan pelbagai harta yang diwajibkan zakat. Ia boleh dibahagikan kepada enam kategori. Pertama ialah emas dan perak; kedua ialah perniagaan; ketiga ialah binatang ternakan; keempat ialah hasil pertanian; kelima ialah wang; keenam ialah hasil galian; ketujuh ialah saham dan bon; dan kelapan ialah pendapatan (JAKIM, 2001). Buku ini telah diterbitkan semula oleh Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR) pada tahun 2008 dengan judul Manual Pengurusan Pengiraan Zakat.

Daripada pelbagai kategori itu, pungutan zakat pendapatan dan perniagaan adalah yang tertinggi di Malaysia (MAIWP, 2006). Bagi tahun 2005 misalnya pungutan zakat pendapatan dan perniagaan adalah sebanyak 73 peratus daripada jumlah keseluruhan pungutan zakat sebanyak RM411.11 juta. Ia terdiri dari 52 peratus untuk zakat pendapatan dan 21 peratus untuk zakat perniagaan (MAIWP, 2006). Zakat pendapatan kenakan ke atas individu Muslim, manakala zakat perniagaan dikenakan ke atas syarikat yang dimiliki oleh individu Muslim dan individu Muslim yang menjalankan perniagaan.

Tindakan menyelaraskan antara zakat dan cukai turut dilakukan oleh pihak berkuasa di Malaysia. Beberapa seksyen dalam Akta Cukai Pendapatan 1967 telah ditambah, antaranya ialah seksyen 6A(2), (3) dan (4) serta seksyen 44(11A). Manakala sumber pendapatan yang boleh dikenakan cukai pendapatan termasuklah pendapatan dan keuntungan daripada perdagangan, profesion dan perniagaan, gaji, ganjaran, pendapatan, dan keuntungan berasaskan gaji, dividen, faedah atau diskaun, sewa, royalti atau premium, pencen, anuiti atau bayaran berkala yang lain dan perolehan atau keuntungan yang berbentuk pendapatan yang tidak dinyatakan di atas. Pendapatan bercukai diperolehi setelah dikira segala kos dan perbelanjaan yang terlibat secara menyeluruh atau eksklusif dalam usaha untuk menghasilkan pendapatan berkenaan. Kadar cukai bergantung kepada status penduduk individu berkenaan yang ditentukan oleh jangka masa beliau tinggal di dalam negara ini (Seksyen 7, Akta Cukai Pendapatan 1967).

Persoalannya, apakah zakat yang dibayar oleh individu Muslim dan syarikat yang dimiliki oleh individu Muslim mendapat manfaat daripada Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN)? Sekiranya ia boleh mendapat manfaat sama ada dalam bentuk rebat zakat ataupun potongan cukai, maka bagaimanakah individu dan syarikat boleh memperoleh manfaat tersebut? Sekiranya ia tidak memperoleh apa-apa manfaat di bawah peraturan yang sedia ada, maka apakah tindakan susulan yang perlu diambil.

ZAKAT PRODUKTIF DAN KESEPAKATAN ULAMAK

2010-05-24T00:57:00.000-07:00

Kalangan ulamak kontemporari turut membahaskan pengagihan dalam bentuk pelaburan. Menurut mereka pemerintah dibolehkan membuat pelaburan dalam projek-projek perkilangan dan perladangan bagi pihak penerima zakat.

Antara mereka ialah Mustaffa al-Zarqa’ dan Yusuf al-Qaradawi (Mujaini Tarimin, 2005). Mustaffa al-Zarqa misalnya menyebut antara lain:

“Saya berpendapat apa-apa cara sekalipun pelaburan yang diceburi bertujuan untuk mengembangkan lagi agihan zakat, satu menjadi dua, dua menjadi tiga dan seterusnya. Pelaburan tersebut hendaklah dikelolakan pegawai yang beramanah dan dilaburkan kepada projek yang tiada berisiko tinggi. Pelaburan tersebut melibatkan bidang perniagaan, pembuatan atau apa-apa juga pelaburan yang boleh mendapatkan keuntungan yang halal.”

Yusuf al-Qaradawi (1993) turut berpendapat pemerintah diharuskan melabur. Ia boleh dilakukan sama ada dalam sektor perindustrian, hartanah ataupun pertanian. Beliau menyebut seperti berikut:

“Berdasarkan aliran pemikiran untuk mengkayakan orang miskin, adalah diharuskan bahagian yang dipertanggungjawabkan mengurus institusi zakat, jika banyak hasil kutipan dan banyak sumber zakat yang boleh dikutip, mendirikan kilang atau industri atau membeli tanah pertanian atau membina bangunan atau gedung perniagaan atau sesuatu program untuk menambah sumber pendapatan yang dihakmilikkan kepada fakir dan miskin untuk menampung pendapatan tetap mereka. Hak milik mereka tidak boleh dipindah milik kepada orang lain atau dijual. Jadikan hak milik mereka seperti harta wakaf.

Kalangan ulamak klasik dan ulamak kontemporari mempamerkan tidak berlaku perbezaan pendapat terhadap pelaburan daripada dana zakat dengan syarat pelaburan tersebut dimiliki oleh penerima zakat. Malah mereka turut berpendapat, harta pelaburan tersebut turut boleh dijadikan harta pusaka.

ZAKAT PRODUKTIF : MODAL KERJA

2010-05-18T22:05:00.000-07:00

Pengagihan zakat melalui zakat produktif seperti penyediaan modal kerja telah dibahaskan oleh kalangan ulamak klasik sama ada kalangan Shafi’i ataupun Hanbali. Mereka mengharuskan modal kerja diagihkan kepada asnaf. Imam An-Nawawi misalnya membahaskan secara khusus tentang modal kerja ini (Mujaini Tarimin, 2005).

Dr. Mujaini Tarimin (2005) menukilkan daripada Imam An-Nawawi di mana beliau menghuraikan hal ini seperti berikut:

“Fakir dan miskin harus mendapat agihan zakat dalam bentuk modal pelaburan seperti dibelikan alat-alat mengikut kemahiran masing-masing supaya mereka boleh mendapat keuntungan demi memenuhi keperluan harian mereka. Jika golongan fakir dan miskin merupakan seorang tukang kayu, agihan itu harus digunakan untuk membeli alat-alat pertukangan selengkapnya. Jika ia seorang peniaga, berikanlah modal secukupnya bersesuaian dengan perniagaan yang mereka ceburi. Contohnya, peniaga sayur-sayuran dan buah-buahan memerlukan modal sebanyak lima hingga dua puluh dinar. Penjual minyak wangi satu ribu dinar, penjual pakaian dua ribu dinar,pengurup wang lima ribu dinar dan perniagaan intan berlian sepuluh ribu dinar. Bagi asnaf yang tidak mampu berniaga disebabkan sakit kekal atau tiada kemahiran walaupun diberikan latihan bolehlah dibelikan aset sebagai modal pelaburan yang dapat menampung diri dan tanggungannya serta menjadi harta pusaka.”

Ini dapat dirumuskan kepada tiga kategori. Pertama ialah modal kerja boleh disediakan dalam bentuk peralatan ataupun tunai sesuai dengan kemahiran masing-masing. Peralatan pertukangan disediakan kepada tukang kayu dan modal perniagaan disediakan kepada peniaga atau pedagang.

Kedua ialah amaun modal perniagaan pula diagihkan sesuai dengan bidang perniagaan yang diceburi. Peniaga sayur-sayuran dan buah-buahan misalnya sebanyak lima hingga dua puluh dinar. Peniaga minyak wangi sebanyak satu ribu dinar, penjual pakaian sebanyak dua ribu dinar, pengurup wang sebanyak lima ribu dinar dan perniagaan intan berlian sebanyak sepuluh ribu dinar.

Ketiga ialah agihan dalam bentuk pelaburan turut boleh disediakan kepada penerima zakat yang tidak produktif. Misalnya bagi asnaf yang tidak mampu berniaga disebabkan sakit kekal atau tiada kemahiran walaupun diberikan latihan, mereka bolehlah diberikan zakat dalam bentuk pelaburan. Pendapatan daripada pelaburan tersebut diberikan kepada mereka untuk kegunaan diri sendiri dan tanggungan. Pelaburan tersebut turut boleh dijadikan harta pusaka.

PENGAGIHAN ZAKAT DAN PERSOALAN HAK MILIK

2010-05-17T20:30:00.000-07:00

Golongan yang layak menerima agihan zakat sebenarnya telah ditetapkan oleh Allah s.w.t. Ia berikutan dengan rungutan daripada Abdullah b. Dhi al-Khuwaysirah al-Tamimi yang meminta Rasulullah s.a.w berlaku adil dalam pengagihan zakat. Zakat bukan diberikan kepada kaum kerabat.

Dilaporkan daripada Abu Said al-Khudri yang bermaksud: “Semasa Nabi s.a.w sedang membahagikan harta, Abdullah b. Dhi al-Khuwaysirah al-Tamimi datang kepadanya dan berkata: “Berlaku adillah wahai Rasulullah!” Maka Rasulullah menjawab: “Celakalah kamu. Siapakah yang akan berlaku adil kalau aku tidak adil” (sehingga katanya) Maka turunlah ayat (maksudnya): Dan antara mereka ada yang mencelamu (wahai Muhammad) tentang (pembahagian) sedekah-sedekah (zakat) (al-Bukhari, No. 6933).

Bagaimanapun tindakan tersebut telah ditegur oleh Allah s.w.t. Mereka sepatutnya berpuas hati dengan tindakan Rasulullah s.a.w dan merasakan cukup dengan apa yang mereka terima. Allah s.w.t yang bermaksud: “Dan antara mereka ada yang mencelamu (wahai Muhammad) mengenai (pembahagian) sedekah-sedekah (zakat); oleh itu jika mereka diberikan sebahagian daripadanya (menurut kehendak mereka), mereka suka (dan memandang adil), dan jika mereka tidak diberikan dari zakat itu (menurut kehendaknya), maka dengan serta merta mereka marah. Dan (amat baiknya) kalau mereka berpuas hati dengan apa yang diberikan oleh Allah dan Rasul-Nya kepada mereka, sambil mereka berkata: “Cukuplah Allah bagi kami, Allah akan memberikan kepada kami dari limpah kurnia-Nya, demikian juga Rasul-Nya; sesungguhnya kami sentiasa berharap kepada Allah” (al-Tawbah, 9: 58 - 59).

Seterusnya Allah s.w.t menyebut lapan asnaf yang berhak menerima dana zakat dengan firman-Nya yang bermaksud: “Sesungguhnya sedekah-sedekah (zakat) itu hanyalah untuk orang-orang kafir dan orang-orang miskin dan amil-amil yang mengurusnya dan orang-orang muallaf yang dijinakkan hatinya dan untuk hamba-hamba yang hendak memerdekakan dirinya dan orang-orang yang berhutang dan untuk (dibelanjakan pada) jalan Allah, dan orang-orang musafir (yang keputusan) dalam perjalanan. (Ketetapan hukum yang demikian itu ialah) sebagai satu ketetapan (yang datangnya) dari Allah. Dan (ingatlah) Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Bijaksana” (al-Tawbah, 9 : 60).

Lapan golongan asnaf yang berhak menerima dana zakat ini dikenali sebagai asnaf lapan. Ayat asnaf lapan ini mengandungi unsur kesusasteraan yang amat halus (Hasanah Abd Khafidz, 2006). Di dalam ayat tersebut, Allah s.w.t menggunakan lafaz li dan fi semasa menyebut golongan yang berhak menerima dana zakat. Lafaz li digunakan untuk asnaf fakir, miskin, amil dan mualaf. Lafaz fi pula disebut sebanyak dua kali. Pertama ialah untuk hamba dan orang yang berhutang. Kedua ialah sabilillah dan ibn sabil.

Lafaz li ini berasal daripada huruf lam yang tergolong dalam huruf lam al-idafah iaitu lam yang digunakan bagi menyandarkan sesuatu kepada pemiliknya atau menisbahkan sesuatu yang boleh dimiliki kepada orang yang berhak memilikinya. Antara lain lam al-idafah ialah lam al-mulk iaitu pemilikan dan lam al-tamlik iaitu pemindahan hak milik. Di sini Allah s.w.t menyatakan pemilikan harta zakat adalah hak mutlak golongan fakir, miskin, amil dan mualaf. Golongan ini mempunyai kebebasan untuk menggunakan harta yang diterima mengikut kehendak masing-masing (Hasanah Abd Khafidz, 2006).

Lafaz fi pula tergolong dalam al-hurf iaitu perkataan yang tidak menunjukkan sebarang makna jika bersendirian. Ia akan memberikan makna jika diletakkan dengan perkataan lain dalam susunan ayat. Kebanyakan ulamak menyatakan, penggunaan fi dalam pengagihan zakat kepada golongan hamba, orang yang berhutang, fi sabilillah dan fi sabilillah adalah berkaitan dengan kemaslahatan. Mereka sama sekali tidak mempunyai hak peribadi terhadap harta tersebut (Hasanah Abd Khafidz, 2006).

Oleh itu zakat yang diberikan kepada asnaf hamba sebenarnya adalah milik tuannya yang digunakan sebagai penebus atau pembebasan hamba. Begitu juga dengan asnaf yang lain iaitu zakat yang diberikan kepada orang yang berhutang digunakan untuk menyelesaikan hutang, zakat kepada asnaf fi sabilillah, untuk perkara yang berkaitan dengan jihad, penuntut ilmu dan sebagainya, manakala asnaf ibn al-sabil bagi menampung kos meneruskan perjalanan.

Dengan kata lain, peruntukan untuk agihan golongan hamba, orang yang berhutang, fi sabilillah dan ibn al-sabil yang boleh digunakan sebagai dana pusingan untuk pembiayaan mikro. Pembiayaan mikro yang dimaksudkan ialah pembiayaan untuk perniagaan kecil-kecilan untuk membiayai modal produktif yang bertujuan untuk membantu golongan miskin mengubah kehidupan ke arah yang lebih baik.

Persoalannya, apakah pembiayaan mikro ini yang diambil daripada dana zakat itu dibenarkan oleh Islam? Sekiranya dibenarkan, apakah aqad al-qard al-hasan dan aqad mudharabah boleh digunakan bagi pembiayaan kredit kepada asnaf zakat? Adakah pembiayaan mikro dalam bentuk modal pusingan telah disediakan oleh pusat zakat di negara-negara Islam?

STS SEBELUM/PADA 30 APRIL 2010

2010-04-19T18:08:00.000-07:00

Setiap tahun kita mesti melaporkan pendapatan di dalam Borang Nyata Pendapatan. Ia akan dikemukakan ke Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN) sebelum atau pada 30 April setiap tahun.

Sebelum Sistem Taksiran Sendiri (STS), Borang Nyata Pendapatan dikemukakan ke LHDN memlalui Sistem Taksir Formal (STF).

Mengikut STF, pembayar cukai dikehendaki melaporkan pendapatan di dalam Borang Nyata Pendapatan, kembalikan Borang tersebut ke LHDN dan LHDN akan membuat taksiran.

Notis akan dihantar kepada pembayar cukai dan berpandukan kepada cukai yang ditaksir, bayaran cukai akan dibuat.

Berlainan dengan STF, di bawah STS pembayar cukai masih perlu mengemukakan Borang Nyata Pendapatan dalam tempoh ditetapkan. Tetapi notis taksiran tidak akan dikeluarkan kepada pembayar cukai.

Pembayar cukai sebaliknya dikehendaki mengira cukai mereka dan menjelaskan bayaran cukai itu sepenuhnya pada masa Borang Nyata Pendapatan dikemukakan.

Pembayar cukai juga dikehendaki membuat anggaran cukai yang kena dibayar untuk tahun semasa. Bayaran ansuran bulanan dalam tahun yang berkenaan perlu dibuat berdasarkan anggaran tersebut.

Pembayar cukai boleh membuat bayaran ansuran bulanan terus kepada LHDN ataupun melalui bank seperti antaranya ialah CIMB dan Public Bank Bhd.

Bagi pekerja yang tertakluk kepada bayaran cukai mengikut Potongan Cukai Berjadual (PCB), kaedah ini dilaksanakan oleh pihak majikan. Majikan akan meremitkan PCB itu kepada LHDN.

Namun suatu hal yang amat penting untuk diambil perhatian ialah di bawah STS, pembayar cukai perlu menyimpan rekod dengan teratur, mengisi Borang Nyata Pendapatan dengan betul, mengira cukai dan mengemukakan Borang Nyata Pendapatan bersama bayaran cukai terakhir (sekiranya ada).

Ketika ini, semua urusan ini amat senang. Ini boleh dilakukan dengan menggunakan e-filing. Dengan e-filing, semua dikira secara otomatik. Notis taksiran boleh diperoleh dengan tepat (tiada kesilapan dalam perkiraan cukai) dan dicetak untuk simpanan. Masa yang diperlukan amat singkat. Jika timbul sebarang masalah, selesaikanlah semuanya di pejabat LHDN. LHDN menyediakan kemudahan ini hatta pada hari minggu sekalipun. Jika sibuk, boleh selesaikannya sendiri dengan layari laman web ini - https://e.hasil.org.my/

ZAKAT KEPADA NON-MUSLIM : SATU ANALISIS

2010-02-21T16:24:00.001-08:00

Hujah Khalifah Umar al-Khattab mempamerkan amalan pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim ini sangat berkait dengan keadaan sosio politik umat Islam. Keadaan sosio politik ketika Rasulullah s.a.w adalah berbeza dengan keadaan sosio politik pada ketika Khalifah Abu Bakar al-Siddiq dan Umar al-Khattab. Amalan ini diikuti oleh Khalifah Uthman b. Affan Ali b. Abi Talib turut tidak mengagihkan zakat kepada golongan non-Muslim.

Bagi kalangan ulama fiqh pula terdapat pandangan yang berbeza. Misalnya ulama mazhab Hanbali dan Maliki berpendapat pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim dibolehkan. Ia adalah bertujuan bagi menggalakkan golongan ini menganut agama Islam. Ulama mazhab Hanafi dan Syafi’i pula berpendapat zakat kepada golongan non-Muslim tidak dibolehkan walau apa jua tujuan sekalipun (Wahbah al-Zuhaili, 1994).

Dalam kalangan fuqaha pula khususnya kalangan empat mazhab, terdapat dua pandangan yang bertentangan. Di satu pihak berpendapat golongan non-Muslim ini boleh diberikan zakat, tetapi di pihak yang berpendapat sebaliknya. Kalangan ulama mazhab Hanbali dan Maliki berpendapat pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim dibolehkan. Ia adalah bertujuan bagi menggalakkan golongan ini menganut agama Islam. Sebaliknya ulama mazhab Hanafi dan Syafi’i pula berpendapat zakat kepada golongan non-Muslim tidak dibolehkan walau apa jua tujuan sekalipun (Wahbah al-Zuhaili, 1994).

Namun ini tidak bererti zakat kepada non-Muslim dibatalkan sama sekali. Golongan non-Muslim adalah kekal dan tidak dimansukhkan (Wahbah al-Zuhaili, 1994). Apatah lagi pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim ini ditetapkan menerusi nas al-Quran dan al-Sunnah (al-Qaradawi, 1994).

Justeru semua pandangan itu dapat dibahagikan kepada tiga kategori. Pertama, ketentuan pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim adalah bersandarkan al-Quran sendiri (Al-Tawbah, 9 : 60). Ia turut disokong oleh Al-Sunnah. Golongan non-Muslim seperti Abu Sufyan ibn Harb, ‘Uyainah Ibn Hisan dan al-Aqra’ Ibn Habis menerima agihan zakat daripada Rasulullah s.a.w. Ini mempamerkan bahawa dana zakat boleh digunakan untuk membiayai usaha-usaha dakwah kepada golongan non-Muslim.

Kedua, pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim tidak lagi diagihkan apabila kedudukan sosio politik umat Islam telah kuat. Inilah ‘illah yang dipakai oleh Khalifah Umar al-Khattab kemudiannya diikuti oleh Khalifah Uthman b. Affan dan Khalifah Ali b. Abi Talib. ‘Illah itu sendiri boleh berubah sesuai dengan keadaan semasa dan setempat. Maka pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim adalah bertujuan untuk menggalakkan mereka menganut agama Islam, maka dengan itu mereka terselamat daripada neraka.

Ketiga, walaupun pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim mendapat reaksi pelbagai daripada kalangan ulama mazhab, namun ia tidak bermakna zakat kepada non-Muslim dibatalkan sama sekali. Terdapat kalangan mereka yang berpendapat bahawa golongan non-Muslim adalah kekal dan tidak dimansukhkan.

GOLONGAN NON-MUSLIM, DAKWAH DAN DANA ZAKAT

2010-02-16T18:08:00.000-08:00

Golongan non-Muslim bermaksud orang yang bukan beragama Islam atau yang mempunyai kepercayaan atau agama selain daripada agama Islam. Perkataan non-Muslim merupakan satu istilah yang popular dalam kalangan pendakwah di Malaysia.

Antara sumber yang boleh digunakan untuk membiayai usaha dakwah kepada golongan non-Muslim ialah daripada dana zakat. Ia boleh diambil daripada asnaf miskin, muallaf dan fisabilillah untuk membiayai usaha-usaha dakwah tersebut. Ini disebut oleh Allah s.w.t yang bermaksud:

“Sesungguhnya sedekah-sedekah (zakat) itu hanyalah untuk orang fakir, dan orang miskin, dan amil-amil yang mengurusnya, dan orang muallaf yang dijinakkan hatinya, dan untuk hamba-hamba yang hendak memerdekakan dirinya, dan orang yang berhutang, dan untuk (dibelanjakan pada) jalan Allah, dan orang musafir (yang keputusan) dalam perjalanan. (Ketetapan hukum yang demikian itu ialah) sebagai satu ketetapan (yang datangnya) dari Allah. Dan (ingatlah) Allah amat mengetahui, lagi amat bijaksana” (Al-Tawbah, 9 : 60).

Ayat 60, surah al-Tawbah di atas secara jelas menyatakan lapan golongan yang berhak menerima zakat. Golongan ini dikenali asnaf lapan. Ia terdiri daripada golongan fakir, miskin, ‘amil, muallaf, hamba yang hendak memerdekakan dirinya, orang yang berhutang, fisabilillah dan ibnussabil.

Maksud golongan asnaf lapan dalam konteks Malaysia seperti berikut (JAWHAR, 2007). Golongan fakir ialah seseorang yang mempunyai pendapatan melebihi 50 peratus daripada keperluan asas. Golongan miskin ialah yang mempunyai pendapatan kurang 50 peratus daripada keperluan asas.

Amil ialah individu atau institusi yang terlibat dalam hal ehwal zakat. Semantara Riqab bermaksud memerdekakan diri daripada cengkaman perhambaan, kejahilan atau kongkongan pihak tertentu.

Gharimin ialah orang yang berhutang untuk memenuhi keperluan asas diri, keluarga tanggungannya atau masyarakat dan memerlukan penyelesaian segera yang dibenarkan oleh syarak.

Fisabililah ialah mereka yang berjuang, berusaha, mempertahankan dan meningkatkan penghayatan Islam. Ibnussabil ialah orang yang terputus bekalan semasa perjalanan dan orang yang hendak memulakan perjalanan yang diharuskan oleh syarak).

Asnaf muallaf boleh dibahagikan kepada dua kategori. Pertama ialah golongan Muslim dan kedua ialah golongan non-Muslim. Golongan non-Muslim pula boleh dibahagikan dua kategori (al-Qaradawi, 1998). Kategori pertama ialah mereka yang diharapkan akan beriman dengan adanya bahagian mu`allaf yang diberikan kepada mereka. Kategori kedua ialah mereka yang dibimbangi tindakan kejahatannya terhadap orang Islam.

Walau bagaimanapun, agihan kepada golongan non-Muslim ini berlaku sedikit perubahan dari segi amalan dan perbezaan pendapat dalam kalangan fuqaha. Ia boleh dikategorikan kepada tiga keadaan. Pertama ialah Rasulullah s.a.w sendiri memberi agihan kepada golongan non-Muslim. Kedua ialah Khalifah al-Rasyidin telah memberhentikan pemberian zakat kepada golongan non-Muslim. Ketiga ialah dalam kalangan fuqaha pula mempunyai dua berpendapat iaitu ada yang berpendapat golongan non-Muslim ini boleh diberikan zakat dan ada fuqaha yang berpendapat sebaliknya.

Semasa Rasulullah s.a.w terdapat golongan non-Muslim yang diharapkan akan beriman diberikan agihan zakat. Misalnya Safwan ibn `Umayyah yang diberi jaminan keamanan oleh Rasulullah s.a.w ketika penaklukan Makkah dan diberi tempoh selama empat bulan untuk menentukan pendiriannya.

Dilaporkan daripada Said al-Musayyab bahawa Safwan b. Umayyah berkata yang bermaksud:

“Demi Allah, Rasulullah s.a.w telah memberi kepada aku, padahal beliau adalah orang yang paling aku benci. Akan tetapi beliau tidak pernah berhenti memberi kepada aku sehingga beliau menjadi orang yang aku paling sayang” (Muslim, No. Hadis : 2313).

Ternyata kemudiannya Safwan b. Umayyah menjadi seorang Islam yang baik selepas itu (al-Qaradawi, 1998).

Malah sebelum masuk Islam, dia pernah memperkuatkan pasukan Islam dalam peperangan Hunain dan Nabi pernah meminjam senjata daripadanya dalam peperangan tersebut.

Selain itu Rasulullah s.a.w turut memberikan zakat kepada golongan non-Muslim yang dibimbangi tindakan kejahatannya terhadap orang Islam. Dengan pemberian tersebut diharapkan mereka menahan diri daripada melakukan kejahatan.

Dalam hal ini, Ibn ‘Abbas melaporkan bahawa ada suatu kaum yang datang kepada Nabi s.a.w. Apabila Nabi memberikan kepada mereka, lalu memuji-muji Islam dengan mengatakan: “Ini adalah agama yang baik”. Akan tetapi apabila mereka tidak diberikan apa-apa, maka mereka akan melakukan penghinaan dan mencaci Islam. Mereka yang bertindak demikian antaranya ialah Abu Sufyan ibn Harb, ‘Uyainah ibn Hisan dan al-Aqra’ ibn Habis. Mereka pernah menerima seratus ekor unta dari Nabi.

Selain daripada mereka yang turut mendapat bahagian tersebut ialah Mu’awiyah ibn Abu Sufyan., Hakim ibn Hizam, al-Harith ibn Hisyam, Suhayl ibn ‘Amr, Huwaytib ibn ‘Abd al-’Uzza, Syafwan ibn `Umayyah, Malik ibn ‘Awf dan al-’Ala’ ibn Jariyah.

Semasa pemerintahan Khalifah al-Rasyidin, amalan pemberian zakat kepada golongan non-Muslim telah diberhentikan. Pada peringkat awalnya, amalan mengagihkan zakat kepada golongan non-Muslim sebagaimana yang dilakukan oleh Rasulullah s.a.w diteruskan khalifah Abu Bakar al-Siddiq. Ia ditolak oleh Umar al-Khattab.

Abu Bakar Ahmad Ibn Ali al-Jassas melaporkan hujah Umar al-Khattab ketika menolak agihan zakat kepada golongan non-Muslim (Muhammad Firdaus, 2002) adalah seperti berikut:

“Sesungguhnya Rasulullah s.a.w pada masa itu membujuk hati kamu (‘Uyainah ibn Hisan dan al-Aqra’ ibn Habis) pada saat Islam masih lemah. Kini Allah s.w.t telah menjayakan Islam. Pergilah kamu berdua dan berusahalah sekuat tenaga (untuk mencari nafkah). Apabila kamu masih tetap seperti keadaan sekarang ini (tidak berusaha dan tidak mengharapkan zakat) maka Allah tidak memerhatikan kamu berdua.”

Hujah Umar al-Khattab ini mempamerkan amalan pengagihan zakat kepada golongan non-Muslim ini sangat berkait dengan keadaan sosio politik umat Islam. Keadaan sosio politik ketika Rasulullah s.a.w adalah berbeza dengan keadaan sosio politik pada ketika Khalifah Abu Bakar al-Siddiq dan Umar al-Khattab. Malah ketika itu negara telah siap untuk berdepan dengan empayar Rom dan Parsi (Muhammad Firdaus, 2002). Khalifah Uthman b. Affan Ali b. Abi Talib turut tidak mengagihkan zakat kepada golongan non-Muslim.

DANA ZAKAT DAN NON-MUSLIM

2010-02-11T21:01:00.001-08:00

Manual Pengurusan Agihan Zakat pula bertujuan untuk membantu MAIN dalam menentukan kaedah pengagihan dana zakat secara efektif kepada golongan asnaf. Di samping itu, manual ini boleh dijadikan panduan kepada amil-amil dan pengurus-pengurus zakat dalam menguruskan hal-ehwal agihan zakat.

Kaedah umum pengagihan dana zakat sebenarnya telah disebut oleh Rasulullah s.a.w sendiri. Antaranya seperti pesanan Rasulullah s.a.w semasa mengutuskan Muadh b. Jabal ke Yaman yang bermaksud:

“.....Allah memfardhukan kepada mereka menunaikan zakat pada harta mereka. Harta itu diambil dari orang kaya dan diberikan kepada orang miskin di kalangan mereka” (al-Bukhari, No. 478).

Pesanan Rasulullah s.a.w ini mempamerkan zakat yang dipungut daripada orang kaya itu mestilah diagihkan kepada orang miskin dalam kalangan masyarakat Islam sendiri. Dengan itu dana zakat tidak boleh diagihkan kepada golongan non-Muslim. Di Malaysia sendiri pengagihan zakat kepada non-Muslim turut dibahaskan.

Persoalannya ialah, apakah golongan non-Muslim tidak layak menerima zakat?

Sekiranya golongan non-Muslim ini tidak layak menerima zakat, bagaimanakah golongan muallaf non-Muslim walhal golongan turut menerima agihan zakat daripada Rasulullah s.a.w.

Apatah lagi sekiranya dana zakat yang diagihkan itu digunakan untuk membiayai usaha-usaha dakwah kepada non-Muslim ini.

Dana zakat yang digunakan untuk usaha-usaha dakwah boleh juga dikategorikan di bawah asnaf fisabilillah. Inilah antara persoalan yang menjadi isu dalam pengagihan kepada golongan non-Muslim.

MANUAL ZAKAT DI MALAYSIA

2010-02-09T16:00:00.000-08:00

Pengurusan zakat di Malaysia diperkemaskan dari semasa ke semasa. Ia meliputi dua bidang. Pertama ialah dalam bidang pungutan zakat, dan kedua ialah dalam bidang pengagihan zakat.

Dalam bidang pungutan zakat, sebuah buku berjudul Panduan Zakat di Malaysia diterbitkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) pada tahun 2001. Buku ini diterbit semula dalam bentuk manual dengan judul Manual Pengurusan Pengiraan Zakat pada tahun 2008.

Dalam bidang pengagihan zakat pula sebuah manual berjudul Manual Pengurusan Agihan Zakat diterbitkan pada tahun 2007. Kedua-dua manual ini diterbitkan oleh Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR).

Buku Panduan Zakat di Malaysia dan Manual Pengurusan Pengiraan Zakat ini bertujuan untuk membantu Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) dalam menentukan kekayaan yang diwajibkan zakat dan kaedah taksiran zakatnya.

Manual ini turut membantu ke arah penyelarasan dan penyeragaman dalam pengiraan zakat. Manual Pengurusan Agihan Zakat pula bertujuan untuk membantu MAIN dalam menentukan kaedah pengagihan dana zakat secara efektif kepada golongan asnaf.

Di samping itu, manual ini boleh dijadikan panduan kepada amil-amil dan pengurus-pengurus zakat dalam menguruskan hal-ehwal agihan zakat. Dengan demikian, apa-apa isu dan masalah asas tentang pungutan dan pengagihan zakat sebenarnya telahpun selesai di peringkat dasarnya.

HARTA WAJIB ZAKAT

2009-10-28T17:03:00.000-07:00

Zakat adalah rukun Islam ketiga selepas syahadah dan solat. Ia berdasarkan al-Sunnah Rasulullah s.a.w sendiri. Antaranya sebagaimana yang dilaporkan ketika Rasulullah s.a.w mengutuskan Muadh b. Jabal ke Yaman. Rasulullah s.a.w telah berpesan yang bermaksud:

“Ajaklah mereka bersyahadah bahawa tidak ada Tuhan melainkan Allah dan bahawasanya Aku adalah utusan Allah, jika mereka mentaatinya maka hendaklah engkau memberitahu mereka bahawa Allah memfardhukan ke atas mereka solat lima waktu sehari semalam. Maka jika mereka mentaatinya, hendaklah engkau memberitahu mereka bahawa Allah memfardhukan kepada mereka menunaikan zakat pada harta mereka. Harta itu diambil dari orang kaya dan diberikan kepada orang miskin di kalangan mereka” (al-Bukhari, No. 478).

Harta-harta yang diwajibkan zakat sebenarnya sering menjadi perbahasan dalam kalangan fuqaha. Muhammad Abdul Mun’im Al-Jammal (2000) misalnya memetik keluhan bekas Syeikh al-Azhar, Syeikh Mahmud Syaltut yang antara lain menyebut:

“Betapa sedih dan pilunya hati apabila sahaja kita dapati bahawa jurang perbezaan antara para pemerintah dan fuqaha dalam melaksanakan kewajipan zakat ini begitu luas sekali seperti yang kita dapati dalam kitab-kitab fiqh dan juga kitab-kitab tentang hukum agama. Sebagai contohnya fuqaha ini mengenakan zakat atas hasil pertanian yang diusahakan oleh manusia dan fuqaha yang lain pula enggan mengenakan zakat kecuali ke atas beberapa jenis hasil pertanian yang tertentu sahaja. Fuqaha ini mengenakan zakat ke atas semua barangan perniagaan dan yang lain pula enggan mengenakannya. Kewajipan zakat ini perlulah didedahkan kepada kaum Muslimin supaya mereka menganggap bahawa kewajipan menunaikan zakat itu sama dengan kewajipan menunaikan solat”.

Hal ini berlaku disebabkan perkataan harta yang disebut di dalam al-Qur’an itu sendiri. Antaranya seperti firman Allah s.w.t yang bermaksud:

“Ambillah (sebahagian) dari harta (amwal) mereka menjadi sedekah (zakat), (supaya dengannya) engkau membersihkan mereka (dari dosa) dan menyucikan mereka (dari akhlak yang buruk) dan doakanlah untuk mereka, kerana sesungguhnya doa mu itu menjadi ketenteraman bagi mereka dan (ingatlah) Allah Maha Mendengar, lagi Maha Mengetahui” (al-Taubah, 9: 103).

Perkataan harta ialah terjemahan daripada perkataan Arab iaitu amwal. Perkataan amwal boleh juga diterjemahkan sebagai kekayaaan (wealth). Dalam ayat yang lain, Allah s.w.t. berfirman yang bermaksud:

“Dan bandingan orang-orang yang membelanjakan hartanya kerana mencari keredaan Allah dan kerana meneguhkan (iman dan perasaan ikhlas) yang timbul dari jiwa mereka, adalah seperti sebuah kebun di tempat yang tinggi, yang ditimpa hujan lebat, lalu mengeluarkan hasilnya dua kali ganda. Kalau ia tidak ditimpa hujan lebat maka hujan renyai-renyai pun (cukup untuk menyiraminya) dan (ingatlah), Allah sentiasa Melihat akan apa yang kamu lakukan” (al-Baqarah, 2: 265).

Harta yang diwajibkan zakat di dalam al-Qur’an disebut dalam bentuk umum. Tetapi harta itu turut disebut khusus. Rasulullah s.a.w kemudian menjelaskannya melalui al-Sunnah (Yusuf al-Qaradawi, 1999). Para fuqaha seterusnya telah membahagikankan harta-harta wajib zakat kepada lima kategori. Pertama, al-’ayn iaitu emas dan perak; kedua, al-tijarah iaitu perniagaan; ketiga, al-harth iaitu pertanian; keempat, al-mashiyyah iaitu ternakan; dan kelima, al-rikaz iaitu hasil bumi (Wahbah al-Zuhaili, 1994).

Harta yang wajib zakat boleh juga kepada dua kategori iaitu harta zahir dan harta batin. Harta zahir ialah harta yang tidak dapat disembunyikan untuk mengelakkan daripada dikenakan zakat seperti hasil pertanian, binatang ternakan dan sebagainya. Harta batin ialah harta yang dapat disembunyikan untuk mengelakkan daripada dikenakan zakat seperti emas, perak dan barangan perniagaan. Perakaunan zakat ke atas setiap kategori harta tersebut turut telah dinyatakan oleh Rasulullah s.a.w.

Harta-harta wajib zakat ini sebenarnya tidaklah rigid. Misalnya zakat ke atas ternakan kuda. Semasa Rasulullah s.a.w kuda dikecualikan daripada zakat. Pada masa itu kuda digunakan untuk peperangan dan pengangkutan. Semasa pemerintahan Khalifah Umar al-Khattab sebaliknya kuda diwajibkan zakat kerana ia telah diternak secara komersial (Abu Ubayd, 1997). Khalifah Umar al-Khattab turut mewajibkan zakat ke atas kacang, buah zaitun, madu dan hasil laut yang tidak diwajibkan zakat sebelum itu (Mujaini Tarimin, 1999).

SUKUK DAN PERAKAUNAN ZAKAT

2009-10-27T23:31:00.000-07:00

Perakaunan zakat di Malaysia diperkemaskan dari semasa ke semasa. Sebuah buku berjudul Panduan Zakat di Malaysia telah diterbitkan oleh Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) pada tahun 2001.

Buku ini diterbit semula oleh Jabatan Wakaf, Zakat dan Haji (JAWHAR) dalam bentuk manual dengan judul Manual Pengurusan Pengiraan Zakat pada tahun 2008.

Antara lain tujuan buku Panduan Zakat di Malaysia dan Manual Pengurusan Pengiraan Zakat ialah untuk membantu Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) dalam perakaunan zakat khususnya perakaunan zakat harta.

Menurut buku dan manual tersebut, harta yang diwajibkan zakat boleh dibahagikan kepada dua kategori. Kategori pertama ialah harta yang disepakati seperti emas dan perak, perniagaan, pertanian, ternakan serta hasil galian dan harta karun. Kategori kedua ialah harta yang tidak disepakati seperti pendapatan, simpanan, caruman berkanun serta saham dan bon.

Zakat terhadap harta yang tidak disepakati ini sering menjadi topik perbahasan dalam kalangan cendekiawan Islam. Walau bagaimana pun, pada umumnya kaedah perakaunan zakat terhadap harta yang tidak disepakati ini telahpun dibentuk.

Selain itu satu lagi jenis harta yang tidak disepakati iaitu sukuk masih belum mendapat perhatian tentang perakaunan zakatnya.

Persoalannya ialah, apakah perakaunan zakat ke atas sukuk seperti juga perakaunan zakat saham dan bon? Apakah kaedah yang sama terpakai kepada pendapatan yang diterima daripada sukuk tersebut? Bagaimanakah pula tentang pelaburan diterima daripada sukuk yang ditebus apabila ia telah matang?

Jika sukuk dibenarkan untuk diniagakan di pasaran sekunder, bagaimanakah pula perakaunan zakatnya ke atas keuntungan yang diperoleh?

Pada ketika ini kadar zakat ke atas pendapatan yang tidak disepakati oleh para fuqaha ialah 2.5 peratus. Apakah kadar 2.5 peratus ini masih perlu dikekalkan atau perlu dinilai semula daripada 2.5 peratus kepada kadar baru sama ada 5 peratus ataupun 10 peratus? Itulah antara persoalan yang memerlukan kajian dan perbincangan yang lebih detail. Ia mesti disokong dengan hujah dan fakta berasaskan al-Qur'an dan al-Sunnah. Jika tidakpun, pendapat dari kalangan cendekiawan Muslim.

KADAR ZAKAT PENDAPATAN

2009-10-06T17:27:00.000-07:00

Cadangan Dr. Muhammad Kamal ‘Atiyah (1995) memberi dua implikasi. Implikasi pertama, kadar zakat ke atas apa jua pendapatan yang diperoleh dikenakan zakat pada 5 peratus atau pun 10 peratus. Dengan itu, tiada kadar zakat ke atas pendapatan pada kadar 2.5 peratus yang diamalkan sekarang.

Implikasi kedua, jika kadar zakat hendak dikenakan pada kadar 2.5 peratus, maka zakat perlu diitaksir ke atas pendapatan yang diperoleh bersama harta yang dipunyai. Ini yang berlaku ke atas zakat perniagaan.

Oleh sebab itulah, harta tetap seperti rumah kediaman, jentera dan loji, bangunan dan peralatan kilang tidak dikenakan zakat. Ia berupa harta modal untuk menjana pendapatan, oleh itu dikecualikan daripada zakat. Hanya pendapatan yang diperoleh dikenakan zakat.

KAEDAH PERAKAUNAN ZAKAT

2009-10-02T03:06:00.000-07:00

Harta wajib zakat boleh dibahagikan kepada dua kategori. Pertama ialah kategori harta yang disepakati seperti zakat emas dan perak, hasil pertanian, harta perniagaan, binatang ternakan dan hasil dari perut bumi. Kedua ialah kategori harta yang tidak disepakati. Antaranya zakat penggajian, pendapatan subsidi, pendapatan daripada pelaburan seperti saham dan bon.

Untuk menyelesaikan masalah ini, maka terdapat beberapa tulisan telah cuba membentuk satu kaedah perakaunan zakat. Ini bertujuan supaya harta zakat yang tidak disepakati itu dapat diqiyaskan kepada harta zakat yang disepakati.

Antaranya ialah tulisan Muhammad Kamal ‘Atiyah (1995). Beliau menyarankan perakaunan zakat berasaskan kategori harta. Menurut beliau, harta yang diwajibkan zakat boleh dibahagikan kepada dua kategori, iaitu pertama ialah harta tetap dan kedua ialah harta semasa.

Zakat bagi harta tetap dikenakan ke atas pendapatan yang diperoleh daripada harta tersebut. Kadar zakatnya ialah 5 peratus atau pun 10 peratus. Zakat bagi harta semasa pula dikenakan zakat ke atas harta dan pendapatan yang diperoleh daripada harta tersebut. Kadar zakatnya ialah 2.5 peratus.

ZAKAT HARTA DAN RAMADAN

2009-09-15T16:00:00.000-07:00

Selain daripada zakat fitrah, orang Islam juga diwajibkan membayar zakat harta. Zakat harta diwajibkan ke atas harta yang dimilik apabila memenuhi syarat-syarat tertentu. Antaranya ialah milik sempurna, mampu berkembang, sampai nisab dan cukup haul.

Harta yang diwajibkan zakat pelbagai jenis. Namun di Malaysia secara umumnya harta-harta yang diwajibkan boleh dibahagikan kepada enam kategori. Kategori pertama ialah zakat emas dan perak; kategori kedua ialah hasil pertanian; kategori ketiga ialah hasil perut bumi; kategori keempat ialah pendapatan gaji; kategori kelima ialah zakat binatang ternakan; keempat ialah zakat pertanian; kelima ialah binatang ternakan; kategori keenam ialah perniagaan.

Pertama ialah zakat emas dan perak. Emas yang diwajibkan zakat boleh dibahagikan kepada dua jenis. Pertama ialah emas yang tidak dipakai, iaitu emas yang tidak digunakan atau dipakai walaupun sekali dalam tempoh setahun. Kedua ialah emas yang dipakai, iaitu emas yang dipakai sebagai perhiasan sama ada sekali sekala atau berterusan dalam tempoh setahun tidak wajib dikeluarkan zakat. Walau bagaimanapun, jika ia melebihi ‘uruf, maka zakat wajibkan dikeluarkan ke atas lebihan dari nilai ‘uruf.

Nilai semasa yang diambil adalah nilai semasa emas sahaja tanpa mengambil kira nilai batu permata atau seumpamanya. Nisab zakat emas sama ada yang tidak dipakai atau dipakai ialah 85 gram. Nisab zakat perak pula ialah 200 dirham yang bersamaan 595 gram. Zakat untuk emas dan perak ialah pada kadar 2.5 peratus.

Kedua ialah hasil pertanian. Hasil pertanian meliputi hasil tanaman asas seperti padi, biji-bijian yang sama dengan padi. Hasil pertanian yang bukan tanaman asas seperti kelapa, kelapa sawit, getah, lada hitam buah-buhan lain tidak dikenakan zakat. Sekiranya hasil tanaman tersebut diperniagakan, ia dikenakan zakat perniagaan.

Kadar zakat pertanian adalah berbeza-beza mengikut punca air yang digunakan. Bagi tanaman yang disiram dengan dengan air tanpa menggunakan tenaga seperti dengan air hujan, maka kadar zakatnya ialah 10 peratus. Bagi tanaman yang disiram dengan air yang diangkut atau dibeli, maka kadar zakatnya ialah 5 peratus. Manakala bagi tanaman yang disiram dengan menggunakan 50 peratus disiram dengan air hujan dan 50 peratus dengan air yang diangkut, maka kadar zakatnya ialah 7.5 peratus.

Nisab zakat hasil pertanian ditentukan dengan mencampurkan semua hasil pertanian yang diperoleh dari semua kawasan dalam sesebuah negeri. Setelah itu, menolak semua perbelanjaan dan hutang seperti berikut:

a. Semua perbelanjaan dan hutang untuk keperluan keperluan harian diri dan keluarga.

b. Semua perbelanjaan dan hutang untuk pengeluaran pertanian.

Anggaran boleh dilakukan oleh mereka yang pakar bagi hasil pertanian yang belum dituai, iaitu sebelum matang. Sebanyak satu pertiga (33.3 peratus) atau satu perempat (25 peratus) daripada anggaran tersebut perlu diperuntukkan bagi keperluan asasi atau kebajikan petani, keluarga dan masyarakat.

Ketiga ialah hasil perut bumi. Hasil perut daripada bumi meliputi semua benda yang dikeluarkan dari perut bumi sama ada dalam bentuk pepejal atau cecair dan harta tertimbul akibat perbuatan manusia. Ia juga termasuk harta yang diperoleh di lautan. Nisab zakat hasil perut bumi ialah 85 gram atau senilai dengannya mengikut harga semasa nisab emas. Kadar zakat yang wajib dikeluarkan ialah 2.5 peratus, 5 peratus atau 20 peratus tertakluk kepada mahal atau murah kos pengeluaran yang ditanggung.

Keempat ialah pendapatan. Pendapatan bermaksud perolehan yang diterima merangkumi pendapatan gaji dan pendapatan bebas. Pendapatan gaji ialah pendapatan penggajian yang merupakan ganjaran perkhidmatan seseorang dengan majikan yang meliputi gaji tahunan, tunggakan gaji, pelbagai elaun dan lain-lain pendapatan yang berkaitan dengan penggajian.

Pendapatan bebas ialah pendapatan seseorang melalui sesuatu kerja atau usaha kepakaran yang merupakan ganjaran daripada perkhidmatannya. Ia meliputi khidmat guaman, khidmat nasihat, perundingan, rawatan perubatan, kejuruteraan, seniman dan lain-lain.

Perbelanjaan yang dibenarkan ditolak daripada pendapatan gaji meliputi keperluan asasi, iaitu keperluan asas keluarga, perlindungan dan pendidikan. Perbelanjaan tersebut meliputi diri sendiri, isteri, anak-anak, ibu bapa dan tanggungjawab lain seperti adik beradik, jiran dan musafir. Selain itu ialah caruman wajib seperti caruman Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP). Nisab zakat pendapatan 85 gram atau senilai dengannya mengikut harga semasa nisab emas. Kadar zakat yang wajib dikeluarkan ialah 2.5 peratus ke atas baki bersih pendapatan.

Kelima ialah binatang ternakan. Binatang ternakan bermaksud binatang-binatang yang diternak daripada jenis lembu, kerbau, kambing, biri-biri, kibas dan unta. Binatang yang diternak tidak digunakan untuk membantu kerja seperti lembu yang dipelihara untuk mengangkut barang-barang atau membajak sawah. Nisab zakat kambing ialah 40 ekor, nisab zakat lembu ialah 30 ekor manakala nisab zakat unta ialah 5 ekor. Dalam menentukan bilangan nisab, sekiranya ternakan itu berkongsi hak milik, maka ia tidak boleh dipisahkan. Begitu juga sekiranya pemilikannya terpisah, maka ia tidak perlu dicampurkan.

Kadar zakat binatang ternakan adalah mengikut jenis ternakan sebagaimana yang telah ditetapkan Rasulullah s.a.w. Misalnya zakat bagi 30 hingga 39 ekor lembu ialah seekor lembu jantan yang berumur satu tahun lebih. Manakala zakat bagi 40 hingga 120 ekor kambing ialah seekor kambing betina atau jantan yang berumur satu tahun.

Keenam ialah perniagaan. Zakat perniagaan diwajib pelbagai bentuk perniagaan sama ada berasaskan pembuatan, perlombongan, perikanan, perkapalan, pertanian, perkhidmatan ataupun perdagangan. Dua kaedah perakaunan zakat korporat yang digunakan. Pertama, kaedah modal berkembang, iaitu mengambil kira ekuiti pemilik entiti perniagaan dan sumber-sumber pembiayaan.

Dalam istilah mudah ialah modal dicampur dengan keuntungan. Kedua, kaedah modal kerja, iaitu mengambil kira kedudukan aset semasa perniagaan dan ditolak dengan tanggungan semasa perniagaan. Perbezaan kedua-dua kaedah ini adalah dari segi pendekatan sahaja kerana ia berasaskan kepada kunci kira-kira yang seimbang. Antara syarat penting bagi zakat perniagaan ialah pertama, hak milik sempurna; kedua barangan yang halal; ketiga, hutang yang diyakini boleh dipungut.

Zakat ke atas harta dan pendapatan di atas juga perlu ditunaikan. Kalau sudah memenuhi syarat-syarat harta wajib zakat, maka pengeluaran zakat di bulan Ramadan yang mulia ini amatlah dialu-alukan. Ia dengan itu dapat dimanfaat oleh golongan fakir dan miskin untuk menyambut Hari Raya Idil Fitri ini.

BAGAIMANAKAH DENGAN ZAKAT HARTA?

2009-09-14T17:32:00.000-07:00

Ramadan akan meninggalkan kita. Justeru, akan pergilah juga puasa wajib di siang hari, bersolat sunat tarawih di sebelah malamnya, peluang untuk mendapatkan malam al-qadr yang lebih baik daripada seribu bulan dan kewajipan mengeluarkan zakat fitrah.

Bagi kaedah mengeluarkan zakat fitrah, terdapat beberapa hadis. Antaranya ialah Hadis daripada Ibn Umar yang bermaksud: ”Rasulullah s.a.w telah mewajibkan zakat fitrah pada setiap bulan Ramadan kepada umat Islam, iaitu sebanyak satu gantang kurma atau satu gantang gandum. Kewajipan itu dikenakan kepada keseluruhan orang-orang Islam, merdeka mahupun hamba, lelaki mahupun wanita” (al-Bukhari, No. 1407).

Hadis lain ialah daripada Abu Said Al-Khudri yang bermaksud: “Kami biasanya mengeluarkan zakat fitrah sebanyak satu gantang makanan, satu gantang gandum, satu gantang kurma, satu gantang keju atau satu gantang kismis (anggur kering)” (Muslim, No. 1640).

Kedua-dua hadis di atas mempamerkan bahawa zakat perlu dibayar dengan bahan makanan. Zakat fitrah perlu dibayar dengan bahan makanan utama di kalangan masyarakat tempatan. Satu gantang adalah bersamaan dengan 2.751 kilogram. Para fuqaha bersepakat dalam hal ini dan mengatakan tidak harus menggantikan zakat fitrah dengan mata wang.

Namun begitu, kalangan fuqaha Hanafi terutamanya Abu Yusuf berpendapat sebaliknya. Menurut mereka, zakat fitrah boleh dibayar sama ada dengan bahan makanan utama ataupun dengan mata wang. Pendapat mereka ini juga tidak menampakkan pertentangan malah selaras dengan sabda Rasulullah s.a.w yang bermaksud, “Kayakan mereka (fakir miskin) pada hari itu (Hari Raya)” (ad-Daruqutni, No. 2157).

Dengan itu, untuk mengayakan mereka pada hari raya, maka zakat wajar dibayar dengan mata wang. Malah dalam situasi sekarang, bayaran dengan mata wang mungkin lebih menepati maksud dan semangat Hadis di atas.

Kefarduan zakat fitrah ini mendapat perhatian yang cukup serius di kalangan umat Islam khususnya di Malaysia. Malah sukar untuk mencari mereka yang gagal membayarnya.

Tetapi keseriusan begini kurang terserlah dalam zakat harta. Harta wajib zakat boleh dibahagikan kepada lima kategori. Pertama, emas dan perak; kedua, hasil pertanian; ketiga, binatang ternakan; keempat, harta perniagaan; dan kelima, hasil dari perut bumi. Selain daripada harta-harta tersebut, terdapat harta-harta yang baru wujud atau baru ditemui juga diwajibkan zakat. Antara lain ialah pendapatan daripada sumber laut, pendapatan penggajian dan pendapatan pelaburan.

WAKTU MEMBAYAR ZAKAT FITRAH

2009-09-08T17:33:00.000-07:00

Imam Al-Bukhari melaporkan yang bermaksud, “(Para sahabat) biasa membayar zakat fitrah sehari atau dua hari sebelum Aidil Fitri” (al-Bukhari, No. Hadis : 1511).

Dalam Hadis yang lain dilaporkan Rasulullah s.a.w bersabda yang bermaksud, “Kayakan mereka (fakir miskin) pada hari itu (Hari Raya)” (ad-Daruqutni, No. Hadis : 2157).

Persoalannya bilakah waktu yang sesuai untuk menunaikan zakat fitrah?

Dua rumusan dapat dibuat daripada dua Hadis di atas. Pertama, zakat fitrah ditunaikan dalam tempoh sehari atau dua hari sebelum Aidil Fitri. Ia tidak ditunaikan lebih awal dari kedua-dua tarikh itu.

Kedua, zakat fitrah boleh ditunaikan pada bila-bila masa sebelum solat sunat Aidil Fitri. Ia boleh ditunaikan pada seawal satu Ramadan.

Pemilihan tarikh-tarikh itu terserahlah kepada pembayar zakat fitrah itu sendiri. Yang penting ialah dipastikan mereka dapat kayakan golongan fakir dan miskin pada hari Aidil Fitri.

Oleh sebab itulah, pada masa kini, bayaran zakat fitrah dicadangkan dibayar mengikut keperluan penerima zakat, iaitu fakir dan miskin itu sendiri sama ada di awal, pertengahan atau di akhir Ramadan. Ini kerana supaya mereka dapat menyambut ketibaan Hari Raya Aidil Fitri dalam keadaan yang tidak terhimpit dengan kemiskinan.

FITRAH MELALUI MATAWANG

2009-09-02T17:06:00.000-07:00

Zakat fitrah boleh ditunaikan bermula dari hari pertama Ramadan dan berakhir sebelum solat sunat Hari Raya Puasa pada satu Syawal.

Kaedah menunaikannya dinyatakan oleh Rasulullah s.a.w sendiri. Antaranya ialah daripada Ibn Umar yang bermaksud: ”Rasulullah s.a.w telah mewajibkan zakat fitrah pada setiap bulan Ramadan kepada umat Islam, iaitu sebanyak satu gantang kurma atau satu gantang gandum. Kewajipan itu dikenakan kepada keseluruhan orang-orang Islam, merdeka mahupun hamba, lelaki mahupun wanita” (Sahih Bukhari, No. Hadis: 1407).

Dalam Hadis lain, dilaporkan daripada Abu Said Al-Khudri yang bermaksud: “Kami biasanya mengeluarkan zakat fitrah sebanyak satu gantang makanan, satu gantang gandum, satu gantang kurma, satu gantang keju atau satu gantang kismis (anggur kering)” (Sahih Muslim, No. Hadis : 1640).

Kedua-dua hadis di atas mempamerkan bahawa zakat perlu ditunaikan dengan bahan makanan. Ia ditunaikan dengan bahan makanan utama dalam kalangan masyarakat tempatan. Satu gantang adalah bersamaan dengan 2.751 kilogram.

Para fuqaha bersepakat dalam hal ini dan mengatakan tidak harus menggantikan zakat fitrah dengan mata wang.

Namun begitu, kalangan fuqaha Hanafi terutamanya Abu Yusuf berpendapat sebaliknya, iaitu zakat fitrah boleh ditunaikan sama ada dengan bahan makanan utama ataupun dengan mata wang.

Pendapat ini sebenarnya tidaklah mempamerkan pertentangan dari segi tujuan zakat fitrah, malah selaras dengan sabda Rasulullah s.a.w yang bermaksud, “Kayakan mereka (fakir miskin) pada hari itu (Hari Raya)” (ad-Daruqutni, No. Hadis : 2157).

Dengan itu, untuk merealisasikannya, iaitu mengayakan mereka pada hari raya, maka zakat wajar ditunaikan dengan mata wang.

Dalam situasi sekarang, bayaran dengan mata wang adalah lebih menepati maksud dan semangat hadis di atas. Malah ini akan memudahkan penerima zakat, iaitu fakir dan miskin dalam membuat persiapan untuk menyambut ketibaan Hari Raya.

ZAKAT AL-FITR

2009-09-01T17:05:00.000-07:00

Zakat means growth (nam'a), blessings (barakah), or purification (taharah). Allah says, "Take alms of their wealth and make them pure and clean" (9:103).

There are two types of zakat. First, zakat on yourself (zakat al-fitr); and second, zakat on wealth (zakat al-mal).

When is zakat al-fitr paid? Most scholars believe that it is permissible to pay zakat al-fitr a day or two before id fitr. Al-Bukhari and Muslim reported from Ibn Umar reported that the Prophet Muhammed s.a.w ordered them to pay zakat al-fitr before the people went out to perform the `id prayer.

However, according to Imam al-Shafi’i and Imam Abu Hanifah, it is also permissible to pay zakat al-fitr even in the beginning of Ramadan. Scholars who supported this opinion explained that it is better for the needy. But, the most important, Prophet s.a.w said, "Make them satisfied on the day of fitr".

http://www.islamonline.net/english/ram2002/10/fighf/article21a.shtml#11

ZAKAT ON EXPLOITED ASSETS

2009-08-13T18:03:00.000-07:00

Terdapat dua fatwa yang dikeluarkan tentang asas perakaunan zakat ke atas pendapatan daripada harta tetap. Pertama, fatwa yang dikeluarkan di First Zakat Conference yang didakan di Kuwait pada 3 April 1984. Kedua, fatwa yang dikeluarkan di First Symposium of Zakah Contemporary Issues yang diadakan di Kaherah pada 25 Oktober 1988. Kedua-kedua fatwa itu adalah seperti berikut:

The Fatwas delivered by the First Zakah Conference (held in Kuwait Rajab 29, 1404 A.H./ April 3, 1984 A.D.)

Zakah on exploited items

Exploited items refer to factories, buildings, cars and machines intended for rent and not for trade. The Fatwa Committee holds that no Zakah is due on these items, but it is due on their revenues. There are different opinions on how to give Zakah on such revenues. The majority of members hold that these revenues are to be added to the other items possessed by their owners such as money and goods. A rate of 2.5% will be paid as Zakah on them.

On the other hand, some members hold that Zakah is due on the net revenues which exceed the owner's basic needs after deducting costs and rate of consumption. Rate of Zakah will be 10% as followed in calculating Zakah on crops and fruits.

The Fatwas delivered by the First Symposium of Zakah Contemporary Issues (Held in Cairo Rabi` Al-Awwal 14, 1409 A.H./October 25, 1988 A.D.)

Industrial projects

After perusing the Fatwas delivered by the First Zakah Conference (clause 6), it turned out that industrial projects could be compared to cultivated land from the perspective that both are fixed assets which achieve income as a result of work. Therefore, Zakah is due on the output products at a rate of 5%.

It is also possible to consider the permanent working capital (circulating assets) just like commercial goods. Hence, Zakah is due on both the original value as well as the attained profits at a rate of 2.5%. No Zakah is due on the fixed assets.

Berdasarkan fatwa-fatwa ini dapatlah dirumuskan perakauanan zakat ke atas pendapatan dari harta tetap boleh dikira melalui dua kaedah. Pertama, zakat dikenakan pada kadar 5% dari pendapatan yang diterima. Kedua, zakat dikenakan ke atas modal kerja pada kadar 2.5%.

PERAKAUNAN ZAKAT PENDAPATAN

2009-08-12T17:10:00.000-07:00

Dalam kes biasa, zakat ke atas pendapatan diqiyaskan kepada zakat emas dan perak. Kadar zakat yang dikenakan ialah 2.5%.

Metod yang sama dipakai ke atas pendapatan lain. Antaranya pendapatan daripada sewaan, pajakan dan subsidi.

Ia juga terpakai untuk pendapatan daripada pelaburan baik yang dipegang untuk jangka pendek ataupun jangka panjang.

Persoalannya ialah, jika dilihat daripada Hadis Rasulullah s.a.w, zakat ke atas pendapatan mempamerkan ia dikenakan pada kadar sama ada 5%, 10% ataupun 20%. Kadar zakatnya tertakluk kepada jenis pendapatan tersebut.

Jika pendapatan daripada pertanian menggunakan air berbayar, maka kadarnya 5%. Jika sebaliknya menggunakan air semula jadi seperti air hujan dan seumpamannya, maka kadarnya ialah 10%.

Hasil dari perlombongan seperti rikaz pula ialah pada kadar 20%.

Jika zakat ke atas pendapatan memakai kadar-kadar ini, ia nampak selari dengan pembahagian kaedah perakaunan wajib zakat.

Ketiga-ketiga kaedah itu ialah pertama, zakat dikenakan ke atas kekayaan itu sendiri pada kadar 2.5%. Misalnya zakat ke atas emas dan perak. Kedua, zakat dikenakan ke atas kekayaan dan pendapatan daripada kekayaan tersebut. Misalnya zakat ke atas aset perniagaan pada kadar 2.5% dan binatang ternakan mengikut kadar yang ditetapkan oleh Rasulullah s.a.w. Ketiga, zakat dikenakan hanya ke atas pendapatan yang diperoleh dari sesuatu kekayaan. Misalnya zakat ke atas hasil pertanian pada kadar 5% atau 10% dan perlombongan pada kadar 20%.

Persoalannya, mengapakah zakat ke atas pendapatan dikenakan pada kadar 2.5%. Hatta subsidi ke atas padi pun dikenakan pada kadar yang sama.

ZAKAT SAHAM

2009-08-10T21:56:00.000-07:00

Saham ialah hak milik ke atas sebahagian dari modal keseluruhan syarikat (al-Qaradawi, 1999). Hak milik ini diberikan dalam bentuk sijil saham. Sijil ini adalah dokumen bukti pemilikan syarikat tersebut.

Keuntungan dari pelaburan saham boleh diperolehi dalam dua bentuk. Pertama ialah dalam bentuk dividen. Kedua ialah dalam bentuk lab modal (capital gain). Kedua-duanya dikenakan zakat.

Persoalannya ialah, apakah perakaunan zakat yang dikenakan? Apakah zakat perniagaan, atau zakat pertanian?

Bagi kebanyakan kes, zakat saham diqiyaskan kepada zakat perniagaan. Zakat dikenakan pada kadar 2.5%. Kadar yang sama dikenakan sama ada saham itu dipegang sebagai pelaburan panjang ataupun diurusniaga di pasaran saham. Kadar 2.5% sepatutnya dikenakan ke atas keuntungan laba modal dan saham itu sendiri. Ini bersesuaian jika ia diqiyaskan kepada zakat perniagaan. Tetapi sebaliknya, jika ia dikenakan ke atas dividen tanpa dikenakan ke atas saham jika ia dipegang sebagai pelaburan jangka panjang. Jika dalam kes ini masih diqiyaskan kepada perakaunan zakat perniagaan, maka ia tidak beberapa kena.

Persoalannya, mengapakah qiyas sebegini tidak berapa kena? Apakah ia patut diqiyaskan kepada perakaunan zakat pertanian?

ZAKAT KE ATAS INSTRUMEN KEWANGAN

2009-08-08T21:39:00.000-07:00

Pelaburan dalam instrumen kewangan antara pilihan pelaburan yang memberi pulangan yang lumayan. Ia semakin popular pada masa kini.

Antara instrumen kewangan yang popular ialah saham dan sukuk (bon Islam). Pulangan yang diterima daripada pelaburan ini adalah antara harta zakat yang tidak disepakati.

Persoalannya, bagaimanakah perakaunan zakat pelaburan dikira? Asasnya ialah, apakah ia sesuai untuk diqiyaskan kepada sama ada, pertama ialah zakat emas dan perak; kedua ialah zakat pertanian; dan ketiga ialah zakat ternakan dan aset perniagaan.

Jika mengambilkira pendapatan ataupun pulangan, maka ia sepatutnya diqiyaskan kepada perakaunan zakat pertanian. Zakat dikenakan pada kadar 5% ataupun 10%, bukannya pada kadar 2.5%.

Terdapat beberapa tulisan semasa mengenai zakat ke atas pelaburan. Antaranya ialah zakat ke atas saham. Zakat saham dikenakan pada kadar 2.5%, bukannya 5% ataupun 10%. Justeru, zakat ke atas sukuk memerlukan satu perbincangan secara ilmiah.

KEKAYAAN YANG TIDAK DISEPAKATI

2009-08-05T18:41:00.000-07:00

Kekayaan wajib zakat boleh dibahagikan kepada dua kategori. Pertama ialah kekayaan yang disepakati seperi emas dan perak, hasil pertanian, binatang ternakan dan aset perniagaan. Kedua ialah kekayaan yang tidak disepakati seperti pendapatan penggajian dan hasil pelaburan.

Zakat terhadap kekayaan yang disepakati telah disebut secara jelas oleh Rasulullah s.a.w. Walaupun masih wujud beberapa perbezaan pendapat tentang perakaunannya, tetapi ia lebih kepada hal-hal furu' sahaja.

Zakat terhadap kekayaan yang tidak disepakati bukan sahaja berlaku perbezaan pendapat terhadap perakaunannya, malah perbezaan pendapat juga masih lagi wujud ke atas hukumnya. Apakah ia diwajibkan zakat ataupun sebaliknya.

Namun sekiranya dianalisis dari Hadith Rasulullah s.a.w., perakaunan zakat ke atas kekayaan yang disepakati boleh dibahagikan kepada tiga bentuk. Pertama, zakat dikenakan ke atas kekayaan itu sendiri. Misalnya zakat ke atas emas dan perak. Kedua, zakat dikenakan ke atas kekayaan dan pendapatan daripada kekayaan tersebut. Misalnya zakat ke atas aset perniagaan dan binatang ternakan. Ketiga, zakat dikenakan hanya ke atas pendapatan yang diperoleh dari sesuatu kekayaan. Misalnya zakat ke atas hasil pertanian dan perlombongan.

Kalau begitulah keadaannya, maka apa jua kekayaan yang baru diperolehi atau ditemui bolehlah diqiyaskan kepada salah satu dari kaedah perakaunan zakat yang disebutkan di atas. Persoalaannya ialah, bagaimanakah untuk menentukan sesuatu kekayaan itu sama ada diwajibkab zakat ataupun sebaliknya?

INSTRUMEN KEWANGAN DAN ZAKAT

2009-07-30T17:48:00.000-07:00

Pada masa kini wujudnya pelbagai aset kewangan. Lebih spesifik ialah instrumen kewangan. Antara yang terbaru ialah sukuk.

Bagi aset kewangan seperti saham, terdapat beberapa tulisan tentang perakaunan zakat telah dibuat. Antaranya tulisan Abdul Azim Islahi dan Mohammed Obaidullah (2004). Namun bagi instrumen kewangan seperti sukuk, masih belum kelihatan tulisan tentang perakaunan zakatnya (mungkin saya terlepas pandang).

Oleh itu, adalah amat baik jika perbincangan tentang perakaunan zakat ke atas sukuk dimulakan. Hal ini kerana, satu alternatif perlulah disediakan tanpa menunggu ia diminta oleh masyarakat.

http://islamiccenter.kau.edu.sa/english/Journal/Issues/Pdf/17_2/172-Islahi_05.pdf

ZAKAT ACCOUNTING, TAXATION AND MALAYSIAN SCHOLARS

2009-07-14T20:17:00.000-07:00

Business tax deduction and business zakat accounting needed harmonization. One of the option is to change the business zakat accounting method. To accomplish this task, twelve zakat scholars in Malaysia were selected as respondents (experts) representing the three categories for survey purpose. The first category is the jurist, the second category is the economist, and the third category is the practitioner. This survey is to seek experts’ opinions on weather business zakat can be charged or not on business income. If the business zakat can be charged on business income, therefore, tax deduction can be utilized.

The findings showed all zakat scholars in Malaysia agreed that adjusted working capital was established based on the report by Maimun ibn Mahran (Abu Ubayd, 1991: 362). They also agreed that this method should be used, however, other methods cannot be denied. In addition, they expressed the same opinion that business zakat accounting method should not be rigid, therefore, it could be changed according to the requirement of the current situation.

Furthermore, business zakat itself is quoted as general term in the Quran and Sunnah as argued by all Malaysian scholars. To them, since ‘business zakat’ term in both Quran and Sunnah is considered non-specific explicitness, business zakat accounting is not so rigid, thus it can be changed. This view is supported by the economist. He drew a specific comment as below:

“Although we agree that adjusted business zakat accounting method should be used, but the scope of interpretation of goods for trade also is very broad. There must be a serious task should be taken for the interpretation of the definition of good for trade.”

Business zakat accounting is established on the basis of ijtihad as agreed by all scholars. They are in the same opinion that one of the alternatives is business zakat which can be charged on business income. In this case, according to the scholars, zakat on business income can be derived (qiyas) from zakat on agriculture yield. This opinion is in line with the affinity that business zakat accounting method can be changed according to the requirement of the current situation such as the conditions of economy and local laws. For them, this is one of the highly recommended options in order to harmonize business zakat accounting method and business tax deduction currently practiced in Malaysia. Therefore, if the business zakat accounting relies on the income base, the entrepreneurs can fully get benefits from tax deduction allowable to them under the section 44(11A) of the Income Tax Act 1967.

To be fair to entrepreneurs, therefore, they are allowable to use any methods, either adjusted working capital or business income based. In the case of business operation running at loss, entrepreneurs are recommended to use business income for their business zakat accounting as being practiced in Acheh Darussalam, Indonesia.

BUSINESS ZAKAT AND TAX DEDUCTION

2009-07-09T02:51:00.000-07:00

Zakat on business income paid by the Labuan offshore companies has been given as an income tax rebate. This rebate is equivalent to the amount of business zakat paid to the religious authority. It is subject to a maximum of 3% of net profit or RM20,000 which effective from the assessment year of 2004.

This practice is however not applicable to zakat on business income paid by other companies until assessment year of 2005. Thereof, zakat paid by companies is allowed as a deduction subject to a maximum of 2.5% of the aggregate income excluded zakat paid by cooperatives and trust bodies. In order to accord equal tax treatment between companies and trust bodies, zakat settled by cooperatives and trust bodies is also allowed as a tax deduction. It is effective from year of assessment 2007. This is to be effective via section 44(11A) of the Income Tax Act 1967.

Actually, data used for business zakat accounting method and business tax deduction is difference. Business zakat accounting uses data from the balance sheet, while business tax deduction gains information from the income statement. In other word, those methods demonstrate none relationship between business zakat accounting method and tax on business income due to the different sources of information usage.

The arising question here is, if the business zakat accounting depends on those methods, do entrepreneurs get benefits from the tax deduction allowable to them?

Principally, zakat is payable on the business irrespective of whether business operation running at loss or profit, if the business has positive working capital. The entrepreneurs would not utilize their benefits in two situations. The first situation is when their business suffers a loss but still has a positive working capital. The second situation is when tax deduction is smaller than the amount of business zakat paid.

In this case, what modification or adjustment should be done? It actually requires the harmonization between fiqh and law that was currently practiced in Malaysia. According to the Mufti of the Selangor State Government, Islamic scholars should be opened to new interpretations and changes of the hokum made which were formulated by earlier scholars especially in matters related to zakat. In fact, any changes to the section 44(11A) of the Income Tax Act 1967 requires a lot of deliberations.

BUSINESS ZAKAT ACCOUNTING IN MALAYSIA

2009-06-30T23:57:00.000-07:00

The Department of Islamic Development Malaysia (JAKIM) has published a book in the year 2001 entitled “Panduan Zakat di Malaysia”. According to this book, there are two highly recommended methods of business zakat accounting to be applied.

The first method is urfiyyah. This method is also known as the adjusted growth capital which considers the equity of ownership in a particular company and other financial sources. The equation is as follows:

Equity + Long Term Equity - Fixed Asset - Non Current Asset + / - Adjustments

Second is the syariyyah method. This method is also called the adjusted working capital. It considers current assets and deducts current liabilities and the necessary adjustments by adding or deducting clarified items as given by this equation:

Current Asset - Liabilities + / - Adjustments

Differentiation of both methods can be demonstrated by the equation below:

Equity + Long Term Liabilities - Fixed Assets - Non Current Assets = Current Asset - Current Liabilities

Both methods have the same resulting answers which are derived from the same balance sheet.

However, most of the states in Malaysia use adjusted working capital method. Some adjustment is needed. First is the deduction from current assets.

In this case, non-permissible item, limited ownership and non-productive current assets are examples of useful items to be considered.

Second is the addition to current assets.

All donations for charitable purposes and purchases on fixed assets are done at the last quarter using internal fund and these items need to be added to current assets.

Third is the addition to current liabilities.

Current liabilities which can be deducted are only from operation in nature including trade creditors, operation payables such as salary, electricity, telephone and tax. Therefore, items such as non-operation payable, dividend payable and overdraft are not allowed to be deducted and principally need to be added to current liabilities.

ZAKAT ON BUSINESS

2009-05-31T23:51:00.000-07:00

Obligation of zakat on business is derived from the Qur’an and Sunnah. Allah says, “O you who believe! Spend of the good things which you have earned...” (al-Baqarah, 2: 267). According to al-Tabari, “spend of the good things you have earned” refers to economic activities such as the business sector. Imam al Jassas and Imam Abu Bakr ibn al ‘Arabi have been reported to assert the same opinion (Al-Qaradawi, 1999: 204).

Abu Dawud reported from Samurah ibn Jundub, “The Prophet (pbuh) used to order us to pay the sadaqah (zakat) on what we have prepared for trade” (Abu Dawud, 1557). There is also a report from Abu ‘Amr ibn Hammas, from his father, who said “Umar passed by me and said, ‘Oh Hammas, pay zakat of your possession (wealth)”. I said, “I have nothing except hides and bags. He said, “Determine the price of these things and then pay their zakat” (Abu ‘Ubayd, 1991: 362).

Abu Ubayd reported from Maimun ibn Mihran as saying, “At the time of your payment of zakat, estimate your cash and commercial good, determine the price of your commercial goods in cash, the remaining is your debts from your customers (with the opinion that it will be collected) and minus your own debt, and then pay zakat on the balance” (Abu Ubayd, 1991: 362).

PELABURAN DANA ZAKAT

2009-05-25T20:18:00.000-07:00

Pelaburan dana zakat ini sebenarnya telah dibahaskan secara detail oleh Dr Mujaini Tarimin (2005) di dalam buku yang berjudul Golongan Penerima Zakat - Agihan Dana Zakat Secara Lebih Berkesan.

Beliau telah menukilkan beberapa pendapat dari pemikir-pemikir serta ulama-ulama Islam kontemporari yang mengharuskan pelaburan dana zakat.

Antaranya ialah al-Ustadh Mustaffa al-Zarqa’, Dr. Yusuf al-Qaradawi, Sheikh ‘Abd Fatah Abu Ghaddah, Dr. ‘Abd al-Aziz al-Khayyat, Dr. Muhammad Faruq al-Nabhan dan Dr. Muhammad Salih al-Farfur.

Berikut petikan antara pendapat mereka:

Al-Ustadh Mustaffa al-Zarqa’ berpendapat, apa-apa cara sekali pun pelaburan yang diceburi bertujuan untuk mengembangkan lagi agihan zakat, satu menjadi dua, dua menjadi tiga dan seterusnya. Pelaburan tersebut hendaklah dikelolakan oleh pegawai yang beramanah dan dilaburkan kepada projek yang tiada berisiko tinggi. Pelaburan tersebut melibatkan bidang perniagaan, pembuatan atau apa-apa juga pelaburan yang boleh mendapat keuntungan yang halal.

Dr. Yusuf al-Qaradawi berpendapat, berdasarkan aliran pemikiran untuk mengkayakan orang miskin, adalah diharuskan bahagian yang dipertanggungjawabkan mengurus institusi zakat, jika banyak hasil kutipan dan banyak sumber zakat yang boleh dikutip, mendirikan kilang atau industri atau membeli tanah pertanian atau membina bangunan atau gedung perniagaan atau sesuatu program untuk menambahkan sumber pendapatan yang dihakmilikkan kepada fakir dan miskin untuk menampung pendapatan tetap mereka. Hak milik mereka tidak boleh dipindah milik kepada orang lain atau dijual. Jadikan hak milik mereka seperti harta wakaf.

‘Abd al-Fatah Abu Ghaddah berpendapat, harus menggunakan dana zakat untuk membuat pelaburan demi kebaikan kepada mujahidin. Pemegang saham boleh menggunakan atau mengeluarkan sahamnya kerana asnaf dianggap sebagai penyimpan.

Dr. Muhammad Faruq al-Nabhan mencadangkan penubuhan sebuah Kementerian Zakat yang berperanan mengutip dan mengagihkan dana zakat kepada asnaf. Kementerian ini juga berperanan membangunkan harta zakat yang dimiliki oleh fakir dan miskin supaya keuntungan dapat diagihkan semula kepada asnaf yang berhak menerimanya.

Dr ‘Abd al-Aziz al-Khayyat berpendapat, zakat perlu diaktifkan dan dilabur sebahagiannya dalam pelbagai pelaburan kebajikan, perniagaan, pembuatan, perindustrian untuk faedah para asnaf.

Dr. Muhammad Salih al-Farfur berpendapat, pelaburan dana zakat yang kami haruskan merupakan satu istihsan disebabkan terdapat keperluan mendesak. Pelaburan tersebut mestilah di bawah pengawasan kerajaan Islam atau institusi yang dibenarkan seperti mahkamah.

bersambung...

AGIHAN DANA ZAKAT

2009-05-21T21:50:00.000-07:00

Agihan dana zakat boleh dibuat dalam dua bentuk. Pertama ialah dalam bentuk sara diri atau konsumtif. Kedua ialah dalam bentuk produktif.

Agihan dalam bentuk konsumtif adalah dibenarkan dan tiada pertikaian kalangan fuqaha. Sebaliknya, agihan dalam bentuk produktif, ia masih belum diterima sepenuhnya oleh kalangan fuqaha dan sering timbul pertikaian. Antara alasan agihan dalam bentuk produktif tidak dipersetujui ialah, melambatkan agihan kepada asnaf sedangkan hukum telah menetapkan dana zakat mesti segera diagihkan.

Antara agihan dalam bentuk produktif yang agak popular ialah institusi zakat melaburkan zakat tersebut dalam projek-projek yang boleh mendatangkan keuntungan seperti membeli ladang dan pembukaan kilang. Keuntungan dari projek itu akan diagihkan kepada asnaf yang layak.

Persoalannya, adakah pelaburan sebegitu dibenarkan oleh syarak?

Terdapat beberapa pandangan tentang perkara ini. Namun, ia boleh dibahagikan kepada dua kategori. Pertama, pihak institusi atau pengelola zakat dibenarkan untuk melabur zakat yang dipungut. Kedua, pendapat sebaliknya, iaitu pihak pihak institusi atau pengelola zakat tidak dibenarkan untuk melabur zakat yang dipungut.

....bersambung

HARTA DAN ASNAF ZAKAT PERLUKAN TAFSIRAN SEMASA?

2009-05-19T22:19:00.000-07:00

Dua isu tentang zakat yang sering menjadi topik perbincangan dalam kalangan cendekiawan Islam. Pertama ialah tentang jenis-jenis harta yang diwajibkan zakat dan keduanya ialah asnaf-asnaf yang layak menerima zakat.

Antara isu tentang jenis-jenis harta yang diwajibkan zakat ialah apakah zakat hanya dikenakan ke atas harta-harta yang disebut dengan khusus di dalam al-Quran dan al-Sunnah? Bagaimana pula dengan harta-harta yang baru muncul dalam konteks masakini? apakah ia juga diwajibkan zakat? Jika harta-harta tersebut diwajibkan zakat, apakah kaedah yang boleh dipakai dalam menentukan perakaunan zakatnya?

Isu tentang tafsiran asnaf zakat antara lain ialah apakah tafsiran asnaf perlu mematuhi tafsiran yang telah dibuat oleh fuqaha-fuqaha klasik? Bagaimana pula tafsiran fuqaha-fuqaha klasik ini boleh dijadikan panduan dalam membuat tafsiran apabila mengambilkira faktor keperluan semasa dan keadaan setempat? Atau apakah tafsiran asnaf yang telah dibuat terdahulu tidak boleh ditafsir semula?

Perluasan harta ini boleh dilakukan dengan berpandukan al-Quran dan Hadis serta amalan para Khalifah al-Rasyidin. Dalam al-Quran dan Hadis harta-harta yang diwajibkan zakat disebut dalam dua bentuk, iaitu dalam bentuk umum dan dalam bentuk khusus.

Di dalam bentuk umum al-Qur'an ada menyebut perkataan sebahagian harta (Surah al-Taubah, ayat 103) atau harta-harta (Surah al-Dhariyat, ayat 19). Dalam bentuk khusus al-Qur'an menyebut harta-harta seperti emas dan perak (Surah al-Taubah, ayat 34), hasil pertanian (Surah An’am, ayat 141), perniagaan dan hasil galian (Surah al-Baqarah, ayat 267).

Di dalam bentuk umum Hadis juga hanya menyebut perkataan harta-harta seperti tunaikan zakat ke atas harta-harta kamu. (Hadis riwayat al-Tirmizi) Dalam bentuk khusus, Rasulullah s.a.w. menyebut jenis-jenis harta iaitu emas dan perak, barangan perniagaan, hasil pertanian seperti gandum, barli dan anggur, ternakan seperti kambing, lembu dan unta serta hasil galian.

Menurut Prof. Dato’ Mahmood Zuhdi Abd. Majid (2003) misalnya, meskipun al-Qur’an menyebut harta-harta dikenakan zakat seperti emas dan perak, hasil pertanian, perniagaan dan hasil galian tetapi tidak ada apa-apa kenyataan atau isyarat yang secara bersama menghadkan pengertian umum harta wajib zakat. Contohnya ayat tentang ambillah zakat dari sebahagian harta mereka. (Surah al-Taubah, ayat 103) Menurut beliau, ketiga-tiga ayat tersebut hanya menerangkan beberapa jenis harta yang diwajibkan zakat tetapi ia tidak bermakna harta-harta lain tidak diwajibkan zakat.

Malah di Malaysia sendiri lahirnya harta-harta dalam bentuk baru yang boleh dikenakan zakat. Harta-harta tersebut boleh dibahagikan kepada empat kategori (Sanep Ahmad dan Hairunnizam Wahid, 2004). Pertama ialah pendapatan daripada pelaburan seperti bon, saham dan perundingan. Kedua ialah pendapatan daripada pertanian seperti kelapa sawit dan getah. Ketiga ialah pendapatan daripada ternakan seperti ayam, itik dan ikan. Keempat ialah pendapatan daripada galian seperti permata dan minyak.

Perbincangan tentang perubahan kepada tafsiran asnaf zakat antaranya dibincangkan oleh Prof. Madya Dr. Mujaini Tarimin (2005). Menurut beliau antara isu-isu pengagihan zakat kontemporari termasuklah mengenai pelaburan daripada dana zakat. Pelaburan yang dimaksudkan ialah usaha untuk mengembangkan harta zakat pada masa tertentu dengan berbagai kaedah pelaburan demi untuk menjamin pulangan kepada asnaf.

Beliau berpandangan, walaupun dasar agihan zakat kepada asnaf telah ditentukan di dalam al-Quran tetapi ia tidak bermakna menyekat kebebasan pengurus zakat untuk berijtihad dalam pengagihan yang lebih berkesan sesuai dengan perkembangan dan keperluan semasa. Malah menurut beliau lagi, betapa perlunya anjakan pradigma dalam pengagihan zakat bukan hanya setakat memenuhi had al-kifayah (satu amaun yang diperlukan bagi seseorang individu atau bagi sesebuah keluarga) tetapi juga kepada meningkatkan pendapatan asnaf sehingga menjadikan mereka kaya.

Menurut Dr. Hasanah Abd. Khafidz (2006), antara pentafsiran asnaf yang boleh dilakukan adalah berdasarkan tafsiran fuqaha klasik dengan mengambilkira realiti keperluan semasa dan keadaan setempat. Pemakaian mazhab tertentu harus dihormati namun pada masa yang sama pendapat daripada fuqaha mazhab lain hendaklah sentiasa dikaji untuk mendapat pendapat yang lebih sesuai dengan kehendak semasa. Beliau selanjutnya menyarankan untuk mendapat tafsiran yang lebih realistik, maka kajian semula perlu dilakukan setiap lima hingga sepuluh tahun.

Semua ini mempamerkan betapa lestari fiqh Islam. Bagaimanapun ia memerlukan kefahaman yang mendalam untuk merealisasikannya, apatah lagi dengan keperluan semasa dan setempat yang pelbagai pada masa ini.

ADAB GURU

2009-05-18T18:32:00.000-07:00

Tugas guru amat terpuji. Ia sepatutnya menjadi idaman kalangan cerdik pandai. Namun harus dingat, apabila kita memilih untuk menjadi seorang guru, maka dengan sendirinya kita telah sanggup menerima banyak bebanan.

Bebanan itu bukan setakat mendidik dan memperbetulkan pelajar kita, tetapi apa yang lebih utama daripada itu ialah untuk mendidik dan memperbetulkan diri kita sediri. Di dalam kitab Bidayatul Hidayah, Imam al-Ghazali memberi beberapa nasihat kepada para guru. Kata beliau, jika engkau seorang guru, maka hendaklah engkau jaga adab-adab ini. Antara adab itu ialah :

Ihtimal yakni banyak sabar menanggung kesusahan.
Lambat marah.
Meninggalkan takabbur atas semua hamba Allah kecuali terhadap orang yang zalim kerana menegahkan daripada kezalimannya.
Memilih tawadhu' yakni merendahkan diri pada perhimpunan orang ramai dan pada majlis orang ramai.
Kasih sayang dengan murid dan lemah lembut dengan yang kurang pandai.
Tidak memarahi murid yang bodoh.
Tidak malu daripada berkata ‘Aku tidak tahu’ (bagi masalah yang tidak diketahuinya).
Memberikan perhatian kepada murid yang bertanya dan cuba memahami soalannya dengan baik.
Tunduk kepada kebenaran dengan kembali kepadanya ketika ia tersalah.
Memperbaiki diri sendiri dengan taqwa sebelum ia menyuruh orang lain, supaya muridnya dapat mencontohi amalannya dan mengambil manfaat daripada percakapannya (ilmunya).

HARTA DIWAJIBKAN ZAKAT

2009-05-13T18:26:00.000-07:00

Perakaunan zakat mempunyai empat tahap. Tahap pertama ialah menentukan harta-harta yang diwajibkan zakat. Di dalam al-Qur’an, harta yang diwajibkan zakat disebut dalam dua bentuk. Pertama, dalam bentuk umum; dan kedua, dalam bentuk khusus. Dalam bentuk umum, al-Qur'an hanya menyebut perkataan sebahagian harta (al-Taubah, 9: 103) atau harta-harta (al-Dhariyat, 51: 19). Dalam bentuk khusus, al-Qur'an menyebut harta-harta seperti emas dan perak (al-Taubah, 9: 34), pendapatan pertanian (An’am, 6: 141), pendapatan perniagaan dan hasil galian (al-Baqarah, 2: 267).

Selain di dalam al-Qur’an, kedua-dua bentuk tersebut disebut di dalam al-Sunnah Rasulullah s.a.w. Dalam bentuk umum, Rasulullah s.a.w. hanya menyebut perkataan harta-harta, sementara dalam bentuk khusus, Rasulullah s.a.w. menyebut jenis-jenis harta, iaitu emas dan perak, barangan perniagaan, hasil pertanian seperti gandum, barli dan anggur, ternakan seperti kambing, lembu dan unta, dan hasil galian.

Oleh sebab itulah terdapat kalangan pemikir Islam berpendapat, perkataan harta yang menjadi pokok persoalan ke atas zakat harta. Antaranya ialah Muhammad Abdul Mun’im Al-Jammal (2000). Dengan kata lain, perbahasan terhadap harta yang diwajibkan zakat akan terus berlaku, dan oleh itu kalangan pemikir Islam dibolehkan secara berterusan membuat ijtihad.

Apatah lagi terdapat pemikir-pemikir Islam semasa mencadangkan supaya jenis-jenis harta yang diwajibkan zakat ini perlu diperluaskan (Muhammad Abdul Mannan, 1989).

PERAKAUNAN ZAKAT

2009-05-12T20:35:00.000-07:00

Sekitar tahun 1985 (kalau tidak silap), ketika temuduga untuk pengesahan jawatan akauntan kanan, saya ditanyakan tentang perakaunan Islam (Islamic Accounting). Saya masih ingat, saya hanya katakan Islam ialah a way of life. Islam satu cara hidup. Pastinya semua hal tercakup di dalamnya. Maka sesuatu persoalan yang timbul, pasti ada penyelesaiannya, sesuai dengan keperluan pada masa itu.

Ketika itu, saya dipinjamkan sebagai akauntan kanan di Lembaga Kemajuan Wilayah Pulau Pinang (PERDA). Temuduga itu di Jabatan Akauntan Negara Malaysia, Jalan Duta, Kuala Lumpur.

Pemikiran tentang perakaunan Islam ketika itu masih di peringkat awal. Tetapi kini, pemikiran tentang perakaunan Islam sudah tidak menjadi satu isu. Mungkin telah berada di tahap kematangan. Malah lebih dari itu, perakaunan zakat, sebahagian dari perakaunan Islam pun sudah menjadi topik biasa.

Buku-buku tentang perakaunan zakat boleh diperolehi di pasaran. Antaranya yang popular ialah Halat Tatbiqiyah fi Muhasabat al-Zakat tulisan Prof Muhammad Kamal ‘Atiyah yang diterbit pada tahun 1988. Buku ini telah diterjemahkan dalam Bahasa Melayu dengan judul Perakaunan Zakat - Teori dan Praktis yang diterbitkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka pada tahun 1995.

Perakaunan zakat juga telah menjadi subjek yang diajari di peringkat universiti, antaranya di Jabatan Syariah dan Ekonomi, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya. Ini satu perkembangan yang cukup baik.

Persoalannya, apakah definisi perakaunan zakat. Apakah ia setakat membuat perkiraan untuk menjawab amaun yang perlu dikenakan zakat. Atau menentukan harta yang dikenakan zakat dan setelah itu ditaksirkan berapa zakat? Atau lebih dari itu?

Perakaunan zakat berasal dari perkataan bahasa Arab, iaitu muhasabah al-zakat.

Dari segi istilah, perakaunan zakat ialah satu bidang ilmu perakaunan Islam untuk menentu dan menilai harta yang diwajibkan zakat, menentukan kadarnya, membuat taksiran zakat yang dikenakan dan memungutnya serta mengagihkan zakat yang dipungut kepada penerima zakat berdasarkan kaedah yang ditetapkan oleh syarak.

Proses perakaunan zakat melibatkan lima tahap. Pertama, menentukan harta-harta yang diwajibkan zakat. Kedua, menilai harta-harta yang diwajibkan zakat. Ketiga, menentukan kadar zakat yang sesuai. Keempat, memungut zakat dan mengagihkan zakat kepada penerima zakat. Kelima, menyediakan laporan kepada pihak berkuasa mengenai pungutan dan agihan zakat. Persoalannya, apakah definisi ini mencukupi? Apakah definisi ini sudah menghampiri ketepatan, atau hanya sipi-sipi sahaja? Malah yang lebih penting lagi ialah, apakah definisi ini tidak betul, oleh itu ia perlu diperbetulkan.

ZAKAT PERTANIAN VS ZAKAT PERNIAGAAN

2009-05-01T02:59:00.000-07:00

Umumnya, hasil pertanian yang dikategorikan sebagai makanan asasi sahaja diwajibkan zakat. Di Malaysia, hasil pertanian atau tanaman seperti kelapa, kelapa sawit, getah, lada hitam, tebu, koko dan lain-lain buah-buahan tidak diwajibkan zakat. Zakat perniagaan akan diwajibkan jika ia diperniagakan.

Persoalannya, ketika ini tanaman padi sendiripun telah diurus secara perniagaan. Dengan kata lain, pengurusan penanaman padi telah dijadikan sebagai satu perniagaan. Pengusahanya telah menjadi seorang usahawan.

Justeru apakah usahawan padi itu dikenakan zakat pertanian ke atas hasil perniagaannya? Atau apakah lebih sesuai usahawan itu dikenakan zakat perniagaan atau zakat korporat?

Hal ini kerana perakaunan zakat pertanian adalah berbeza dengan perakaunan zakat pertanian. Isu ini jika dikaji secara mendalam, boleh dikemukakan sebagai satu tesis sama ada di peringkat MA ataupun Ph.D. Fikir-fikirkanlah.

E-FILING

2009-04-30T06:58:00.000-07:00

Tepat jam 12.01 malam ini, 30 April 2009, maka berakhirlah untuk menghantar Borang Nyata Cukai Pendapatan. Untuk individu yang punca pendapatan daripada penggajian, ia dikenali sebagai borang BE. Kelewatan menghantar borang BE ini boleh dikenakan penalti minimum RM50.00 dan boleh mencecah RM3,000.00 (sek 112(3), ACP 1967).

Kelewatan menghantar borang BE ini sepatutnya tidak akan menimbulkan sebarang isu. Ini kerana dengan e-filing, borang BE boleh dihantar dengan amat mudah dan cepat. Ia boleh dibuat di rumah atau di pejabat Lembaga Hasil Dalam Negeri sendiri.

Bak disebut dalam iklan bulan perkhidmatan pembayar cukai - cukai di hujung jari anda.

Dengan Sistem Taksir Sendiri (STS), pembayar cukai secara sukarela mengisytiharkan pendapatan dan pelbagai pelepasan yang dibenarkan. Kejujuran amat diperlukan. Kesilapan yang disengajakan semasa mengisi e-filing mesti dielakkan. Ini kerana di bawah seksyen 113(1) ACP 1967, individu dengan sengaja meninggal atau menyatakan kurang apa-apa pendapatan atau memberi maklumat tidak betul, akan dikenakan penalti tidak kurang daripada RM1000.00 atau tidak melebihi RM10,000.00 dan dikehendakki membayar penalti khas sebanyak dua kali ganda dari cukai yang terkurang. Jika dikenakan di bawah seksyen 113(3) ACP 1967, lagi berat.

Untuk melihat secara detail kesalahan, penalti dan kompoun, sila layari web ini http://www.hasil.gov.my/melayu/bm_NO4_6.asp

Pembayar cukai tertakluk kepada auditan cukai. Ini akan membawa kepada kes penyisatan. Rangka kerja penyiasatan cukai boleh di layari di laman web ini http://www.hasil.org.my/melayu/pdf/RKPC.pdf

'ILLAH HARTA WAJIB ZAKAT

2009-04-22T07:30:00.000-07:00

Para fuqaha’ sepakat bahawa harta yang diwajibkan zakat ialah harta yang boleh berkembang atau berpotensi untuk berkembang. Jika sesuatu harta itu tidak memiliki sifat berkembang, maka harta tersebut tidak diwajibkan zakat.

Berkembang boleh ditafsirkan sebagai mampu mendatangkan keuntungan atau keuntungan itu sendiri (Yusuf al-Qaradawi, 1999). Ia merupakan rumusan kepada pengertian nas-nas yang mewajibkan zakat harta. Mahmood Zuhdi Abd. Majid (2003) merumuskan, semua harta yang disebut oleh Rasulullah s.a.w. secara jelas adalah bersifat berkembang. Antaranya ialah emas, perak, binatang ternakan dan barangan perniagaan.

Justeru berkembang adalah ‘illah sesuatu harta diwajibkan zakat. Jika harta itu tidak mempunyai sifat berkembang, maka ia dikecualikan zakat.

Oleh sebab itulah misalnya, mazhab Maliki berpendapat barangan perniagaan untuk spekulasi tidak dikenakan zakat kecuali pada waktu barangan itu dijual. Zakat diwajibkan hanya pada tahun barangan tersebut dijual meskipun ia telah pun dipegang bertahun-tahun lamanya. Barangan itu hanya mempunyai sifat berkembang semasa ia dijualkan (Mahmood Zuhdi Abd. Majid, 2003).

Persoalannya, sejauh manakah perubahan masa, keadaan dan tempat khususnya di Malaysia boleh mengubahkan sesuatu ‘illah? Apakah perluasan kepada ‘illah bagi hukum zakat adalah diperlukan?

‘Illah berkembang ini oleh itu telah tidak dipersetujui oleh beberapa tokoh semasa. Antara lain ialah Monzer Kahf dan Mohd. Daud Bakar. Menurut Monzer (1991), kekayaan itu sendiri merupakan sebab kepada kewajipan zakat.

Malah, menurut Mohd. Daud Bakar (2000) ‘illah kepada harta zakat sebagai harta yang berkembang adalah tidak tepat kerana zakat tetap diwajibkan ke atas wang tunai dan hutang yang belum dibayar sedangkan ia tidak memberi apa-apa keuntungan ataupun lebihan.

Jika zakat hanya diwajibkan ke atas harta yang berkembang, maka hak golongan miskin mungkin terabai dan tidak terbela.

HARTA DAN ASNAF ZAKAT PERLU DINILAI SEMULA?

2009-04-15T18:08:00.000-07:00

Harta yang diwajibkan sering dibincangkan di kalangan cendekiawan Islam. Antara lain ialah apakah zakat hanya diwajibkan terhadap harta-harta yang disebut di dalam al-Quran dan Hadis Rasulullah s.a.w? Bagaimanakah pula dengan harta-harta yang baru ditemui ataupun baru wujud? Apakah harta-harta tersebut diwajibkan zakat? Jika harta-harta itu diwajibkan zakat, apakah kaedah yang boleh dipakai dalam menentukan perakaunan zakatnya?

Perkara yang sama sering juga berlaku ke atas tafsiran asnaf zakat. Apakah tafsiran asnaf itu perlu mematuhi tulisan-tulisan fuqaha’ klasik? Apa jua tafsiran baru perlu menjadikan tafsiran fuqaha klasik sebagai panduan. Malah apakah tafsiran asnaf terdahulu tidak boleh dinilai semula?

Begitu antara persoalan yang mungkin cuba dijawab di Bengkel IKaZ Bersama Industri Siri 5/2009 yang akan diadakan pada 28 - 29 April 2009 ini.

Ini jelas dipamerkan antara lain objektif bengkel tersebut ialah untuk mengenal pasti sumber-sumber baru zakat dan meningkatkan kefahaman berkaitan tafsiran baru asnaf zakat.

Dua kertas kerja akan dibentang bagi maksud mengenal pasti sumber-sumber baru zakat. Ia akan dibentangkan oleh Prof. Dato’ Mat Saleh Ahmad dari Universiti Islam Antarabangsa Malaysia dan K.H Ma’ruf Amin, Ketua Majelis Ulama Indonesia.

Begitu juga sebanyak dua kertas kerja akan dibentang tentang tafsiran kontemporari asnaf zakat. Ini akan dibentangkan oleh Sahibus Samahah Dr. Juanda Jaya, Mufti Negeri Perlis dan Sahibus Samahah Syed Isa Mohamed Semait, Mufti Singapura.

Sementara kertas kerja tentang perluasan zakat dan tafsiran kontemporari asnaf dari perspektif pengurus zakat akan dibentang oleh Ketua Pengarah Jabatan JAWHAR, Ketua Pegawai Eksekutif MAINJ dan Ketua Unit Zakat MUIP.

Perluasan zakat ini telah mendapat perhatian di kalangan cendekiawan di Malaysia. Antara lain ialah Prof. Dato’ Mahmood Zuhdi Abd. Majid (2003). Menurut beliau, meskipun al-Qur’an menyebut harta-harta tertentu dikenakan zakat (al-Taubah, 9: 34; An’am, 6: 141; dan al-Baqarah, 2: 267) tetapi tidak ada apa-apa kenyataan atau isyarat yang ia secara bersama menghadkan pengertian umum yang terdapat dalam ayat-ayat 19 surah al-Dhariyat dan 103 surah al-Taubah. Malah menurut beliau lagi, ketiga-tiga ayat tersebut hanya menerangkan beberapa jenis harta yang diwajibkan zakat tetapi ia tidak bermakna harta-harta lain tidak diwajibkan zakat.

Prof. Madya Dr. Mujaini Tarimin (2005) misalnya membahaskan tentang pengagihan zakat kontemporari melalui pelaburan dana zakat. Pelaburan yang dimaksukan ialah usaha untuk mengembangkan harta zakat pada masa tertentu dengan berbagai kaedah pelaburan demi untuk menjamin pulangan kepada asnaf.

Malah beliau membuat kesimpulan, walaupun dasar agihan zakat kepada asnaf telah ditentukan di dalam al-Qur’an, tetapi ia tidak bermakna menyekat kebebasan pengurus zakat untuk berijtihad dalam pengagihan yang lebih berkesan sesuai dengan perkembangan dan isu semasa.

Begitulah betapa lestarinya fiqh Islam. Tinggal lagi, usaha yang sungguh-sungguh dari pelbagai pihak amatlah diperlukan demi untuk merealisasikannya.

PEMBAHARUAN PERAKAUNAN ZAKAT PERNIAGAAN DI MALAYSIA

2009-04-12T17:34:00.000-07:00

Perakaunan zakat perniagaan di Malaysia telah mengalami beberapa pembaharuan. Ia meliputi tiga tempoh masa. Pertama, perakaunan zakat perniagaan sebelum tahun 1990; kedua, bagi tempoh 1991 - 2000; dan ketiga, perakaunan zakat selepas tahun 2001.

Bagi sebelum tahun 1990, zakat perniagaan dikenakan ke atas modal berkembang, iaitu modal dicampur dengan keuntungan. Terdapat beberapa fatwa yang diputuskan tentang kaedah perakaunan zakat perniagaan. Antaranya fatwa yang dikeluarkan oleh Jawatankuasa Syariah Negeri Perlis, Mufti Kerajaan Johor dan Mufti Kerajaan Negeri Pulau Pinang.

Bagi tempoh 1991 - 2000, zakat perniagaan di Malaysia boleh dibahagikan kepada tiga kategori (Mohamed Abdul Wahab et al., 1995). Pertama ialah zakat perniagaan hanya dikenakan ke atas aset semasa. Kaedah perakaunan ini diamalkan di negeri Perak, Kedah dan Kelantan. Kedua ialah zakat perniagaan dikenakan ke atas aset semasa dicampurkan dengan keuntungan daripada pelaburan. Kaedah ini diamalkan oleh Baitulmal Perlis dan Lembaga Tabung Haji. Ketiga ialah zakat dikenakan ke atas keuntungan perniagaan dicampurkan dengan modal kerja. Kaedah ini diamalkan oleh Bank Islam Malaysia Berhad.

Selepas tahun 2001, perakaunan zakat perniagaan hanya dibahagikan kepada dua kaedah (JAKIM, 2001). Pertama ialah kaedah modal berkembang. Kedua ialah kaedah modal kerja. Kedua-dua kaedah ini sebenarnya dipersetujui oleh pakar-pakar. Ia meliputi bidang Syariah, perakaunan dan profesional di beberapa bengkel dan persidangan anjuran Pusat Zakat Selangor.

Semua pakar itu terdiri dari Dr. Zainuddin Jaafar selaku Pengerusi (ketika itu dari Kolej Islam Selangor Darul Ehsan), Dr. Abdullah Ibrahim (ketika itu dari Institut Agama Islam Negeri Kedah), Dr. Hailani Muji Tahir (Universiti Kebangsaan Malaysia), Dr. Mohd. Bakar Daud (ketika itu dari Universiti Islam Antarabangsa), Dato' Mohd. Mokhtar Safie (Ahli Majlis Syariah Selangor), Nasir Hj. Masud (ketika itu dari Kolej Islam Selangor Darul Ehsan), Mohd. Salleh Ahmad (ketika itu dari Universiti Malaya), Dr. Syed Musa al-Habshi (ketika itu dari Universiti Islam Antarabangsa), Dato' Hassan Hj. Ahmad (Mufti Pulau Pinang), Dato' Abdul Majid Omar (Timbalan Mufti Selangor) dan Syed Mohd. Ghazali Wafa Syed Adwam Wafa (Universiti Kebangsaan Malaysia).

Bagaimanapun, beberapa pelarasan perlu dibuat baik yang menggunakan kaedah modal kerja ataupun kaedah modal berkembang. Antara faktor utama yang diambilkira untuk pelarasan itu ialah hak milik sempurna dan urusniaga yang dibenarkan oleh Syarak. Jika kedua-dua faktor itu tidak dipenuhi, maka ia tidak dikenakan zakat.

Dengan mengambilkira pelarasan-pelarasan yang perlu dibuat itu, maka nama lain bagi kaedah pertama ialah kaedah modal berkembang terselaras, makanala kaedah kedua pula ialah kaedah modal kerja terselaras (Zahri Hamat, 2008). Kedua-dua kaedah ini menggunakan angka-angka yang terdapat di dalam kunci kira-kira (balance sheet).

Bagi kaedah modal kerja, pelarasan itu melibatkan item-item aset semasa dan juga item-item liabiliti semasa (Syed Mohd. Ghazali Wafa, 2001).

Selain daripada pelarasan untuk item-item aset semasa dan item-item liabiliti semasa, pelarasan juga dicadangkan ke atas kadar zakat. Pelarasan ke atas kadar zakat adalah perlu sekiranya penyata kewangan disediakan berasaskan tahun Masihi. Kadar zakat yang diselaraskan ke atas zakat perniagaan ialah 2.575 peratus (Barjoyai Bardai, 2002).

Ini disebabkan penyata kewangan perniagaan disediakan berasaskan tahun Masihi (365 hari) bukannya tahun Hijrah (354 hari). Perbezaan 11 hari itu belum dikenakan zakat. Dengan itu kadar zakat perlulah diselaraskan daripada 2.5 peratus kepada 2.575 peratus (AAOIFI, 1998). Bagaimanapun, kadar 2.575 bukan kadar yang ditetapkan oleh Rasulullah s.a.w. Kadar yang harus dipakai ialah 2.5 peratus tanpa dibuat sebarang pelarasan. Kadar ini adalah kadar yang telah ditetapkan Rasulullah s.a.w (Syed Mohd. Ghazali Wafa, 2001).

Sorotan di atas mempamerkan berlakunya pembaharuan terhadap perakaunan zakat perniagaan di Malaysia. Ia berlaku kerana perakaunan zakat perniagaan itu sendiri adalah tidak rigid. Ini kerana hanya kefardhuan zakat perniagaan yang disebut di dalam al-Qur’an. Perakaunan zakatnya disebut oleh Rasulullah s.a.w, iaitu zakat perniagaan dikenakan ke atas barangan perniagaan. Namun, Maimun b. Mahran, seorang tabiin kemudiannya memperkenalkan kaedah modal kerja.

Zakat Produktif

2009-04-10T20:43:00.000-07:00

Di dalam Rawdah al-Talibin, Imam al-Nawawi menukilkan dari Imam Zakaria al-Ansari yang bermaksud: "Seandainya asnaf fakir dan miskin berkelayakan untuk berniaga berikan kepadanya modal secukupnya supaya mendapat pulangan yang lumayan. Pemberian modal itu sesuai dengan keadaan tempat, masa dan individu tersebut. Peniaga buah-buahan layak diberi modal 5 - 20 dirham, pembuat roti 50 dirham, pekedai runcit 100 dirham, peniaga minyak wangi 1000 dirham, peniaga daging 2000 dirham, pengurup wang 5000 dirham atau dibelikan tanah untuk petani bagi yang mempunyai minat untuk bercucuk tanam" (Mujani Tarimin, 2005).

Ini adalah antara kaedah yang diutarakan oleh ulama' silam dalam sistem pengagihan zakat. Kaedah pengagihan ini khusus untuk asnaf fakir miskin yang memenuhi ciri-ciri seorang usahawan.

Amaun yang diperuntukkan sebagai modal itu juga berbeza-beza. Bagi jenis perniagaan yang memerlukan modal yang besar seperti peniaga daging dan pengurup wang ialah sehingga 5000 dirham. Bagi perniagaan kecil-kecilan pula hanya sekitar 5 - 20 dirham.

Malah bagi usahawan berminat dalam pertanian, bukan setakat modal yang diberikan, tetapi ia boleh dibelikan tanah untuk beliau kerjakan.

Malah dilaporkan di dalam al-Amwal, dari 'Amru Ibn Dinar menyebut Khalifah 'Umar al-Kattab berkata yang bermaksud: "Apabila kamu memberi jadikan dia kaya" (Abu Ubayd, 1975).

Dalam dalam keadaan yang lain, dilaporkan Khalifah 'Umar al-Khattab mengarahkan pegawainya mengagihkan zakat kepada asnaf fakir miskin ini walaupun beberapa kali, asalkan dapat melepaskan mereka dari belenggu kemiskinan. Dilaporkan 'Umar al-Khattab berkata, maksudnya: "Ulangkanlah pemberian zakat kepada mereka walaupun ada di kalangan mereka telah menerima seratus ekor unta" (Abu Ubayd, 1975).

Kedua-dua laporan ini jelas mempamerkan matlamat pengagihan zakat ialah untuk mengeluarkan asnaf fakir miskin dari belenggu kemiskinan. Bahkan pada akhirnya, kedua-duanya mempamer untuk menukarkan asnaf fakir miskin menjadi pembayar zakat.

Dengan itu, walaupun pengagihan dalam bentuk konsumtif diutamakan, tetapi pengagihan dalam bentuk produktif tidak harus diabaikan.

KELESTARIAN FIQH DALAM PERAKAUNAN ZAKAT

2008-09-25T20:36:00.000-07:00

Zakat harta kekayaan boleh dikenakan sama ada ke atas pendapatan ataupun kekayaan itu sendiri. Justeru kekayaan yang berupa harta-harta tetap yang tidak digunakan atau didiami akan dikenakan zakat. Dengan kata lain, hanya aset tetap yang menjadi keperluan saja yang dikecualikan zakat. Ia adalah sebuah sebuah rumah dan kenderaan yang betul-betul diperlu dan digunakan. Harta-harta tetap itu dikecualikan daripada zakat. Rumah-rumah lain yang melebihi keperluan mereka adalah diwajibkan zakat.

Begitu juga dengan kekayaan lain seperti tanah-tanah terbiar yang tidak diusahakan. Ia tidak terkecuali daripada zakat.

Hal ini sebenarnya tidak konsisten dengan aplikasi kaedah perakaunan zakat perhiasan wanita yang sedang diamalkan. Semua perhiasan wanita yang dipakai dikecualikan zakat sekiranya tidak melebihi daripada uruf. Uruf ialah kadar biasa yang dipakai sebagai perhiasaan mengikut taraf dan kedudukan masyarakat. Sekiranya ia melebihi daripada kadar biasa mengikut pandangan masyarakat dan keadaan setempat, maka ia dikenakan zakat ke atas yang lebih daripada uruf.

Justeru kaedah yang sama sepatutnya dipakai dalam menilai semula pendapatan dan kekayaan yang diwajibkan zakat. Ini dengan sendirinya akan mempamerkan betapa peranan dana zakat akan sentiasa relevan. Ia tidak terbatas dengan sesuatu tempoh waktu dan sesuatu tempat.

Ini mempamerkan betapa kelestarian fiqh dalam Islam sentiasa berlaku. Justeru sebarang perubahan dalam perakaunan zakat akan terus berlaku sesuai dengan keperluan semasa dan keadaan setempat. Hal ini akan lebih terserlah apabila adanya pendapatan baru yang diperoleh atau kekayaan baru yang ditemui.

BENTUK KEKAYAAN WAJIB ZAKAT

2008-09-17T16:49:00.000-07:00

Zakat diwajibkan ke atas dua bentuk kekayaan. Pertama ialah dalam bentuk pendapatan. Kedua ialah dalam bentuk kekayaan itu sendiri. Dalam bentuk pendapatan, ia meliputi zakat terhadap hasil pertanian dan hasil galian, manakala bentuk kekayaan kekayaan, ia meliputi zakat emas dan perak, perniagaan serta ternakan.

Lebih daripada itu, terdapat Hadis yang membicarakan persoalan kekayaan secara khusus. Misalnya ketika mengutuskan Muadh b. Jabal ke Yaman, Rasulullah s.a.w berpesan kepada beliau yang bermaksud: “Ajaklah mereka bersyahadah bahawa tidak ada Tuhan melainkan Allah dan bahawasanya Aku adalah utusan Allah, jika mereka mentaatinya maka hendaklah engkau memberitahu mereka bahawa Allah mewajibkan ke atas mereka solat lima waktu sehari semalam. Maka jika mereka mentaatinya, hendaklah engkau memberitahu mereka bahawa Allah mewajibkan kepada mereka zakat yang diambil daripada orang kaya dan dikembalikan kepada orang miskin dalam kalangan mereka”. (Hadis riwayat al-Bukhari)

Hadis mempamerkan dua perkara. Pertama, zakat dilaksanakan dengan mengambil kekayaan daripada golongan kaya dan diberikan kepada golongan miskin. Kedua, pengambilan zakat daripada golongan kaya itu sebenarnya mengembalikan hak golongan miskin ke atas kekayaan golongan kaya.

Dengan kata lain, zakat diwajibkan ke atas setiap kekayaan yang dimiliki oleh umat Islam yang kaya. Justeru sesiapa saja yang termasuk dalam golongan kaya, maka mereka diwajibkan membayar zakat.

Persoalannya, apakah bentuk-bentuk kekayaan yang diwajibkan zakat? Adakah zakat diwajibkan ke atas jenis-jenis kekayaan yang disebut oleh Rasulullah S.A.W sahaja? Bagaimanakah pula dengan kekayaan-kekayaan lain?

Justeru sekiranya kekayaan adalah dasar kepada kewajipan zakat, maka definisi kekayaan itu sendiri memerlukan satu penilaian semula. Apatah lagi terdapat pelbagai kekayaan yang sedang dimiliki oleh umat Islam dan kekayaan mungkin akan dimiliki mereka pada masa akan datang.

Misalnya mereka yang mempunyai beberapa buah rumah kediaman yang tidak didiami ataupun yang didiami sekali sekala. Begitulah juga dengan pemilikan bilangan kenderaan yang melampaui keperluan seseorang. Mengikut amalan sekarang, rumah dan kenderan dikategorikan sebagai harta tetap. Harta tetap tidak diwajibkan zakat.

Walhal mereka yang mempunyai beberapa buah rumah dan kenderaan itu sebenarnya terdiri daripada golongan kaya. Golongan kaya diwajibkan zakat ke atas kekayaan yang mereka miliki.

Sekiranya rumah-rumah dan kenderaan-kenderaan itu disewakan, maka zakat pendapatan sewaan akan diwajibkan.

...BERSAMBUNG

AL-QURAN, HADIS DAN KEKAYAAN

2008-09-15T17:09:00.000-07:00

Kekayaan yang diwajibkan zakat disebut di dalam al-Quran dan Hadis. Di dalam al-Quran Allah SWT menyebutnya dalam dua bentuk. Pertama ialah dalam bentuk umum dan kedua ialah dalam bentuk spesifik. Dalam bentuk umum, al-Quran hanya menyebut perkataan sebahagian harta. Misalnya firman Allah SWT yang bermaksud: “Ambillah zakat dari sebahagian harta mereka dengannya kamu membersihkan dan menyucikan mereka”. (Surah al-Taubah, ayat 103)

Dalam ayat yang lain al-Quran menyebut harta-harta. Misalnya firman Allah SWT yang bermaksud: “Dan pada harta-harta mereka ada hak untuk orang miskin yang meminta dan orang miskin yang tidak mendapat bahagian”. (Surah al-Zariyat, ayat 19)

Dalam bentuk spesifik pula, al-Quran menyebut kekayaan seperti emas dan perak. Misalnya firman Allah SWT yang bermaksud: “Dan orang-orang yang menyimpan emas dan perak dan tidak menafkahkannya pada jalan Allah maka beritahulah kepada mereka (bahawa mereka akan mendapat) seksa yang pedih”. (Surah al-Taubah, ayat 34).

Dalam bentuk pendapatan pula antaranya ialah seperti pendapatan daripada pertanian. Misalnya firman Allah SWT yang bermaksud: “Makanlah dari buahnya (yang bermacam-macam itu) bila dia berbuah dan tunaikanlah haknya di hari memetik hasilnya”. (Surah An’am, ayat 141)

Pendapatan daripada perniagaan dan hasil galian adalah seperti firman Allah SWT yang bermaksud: “Hai orang-orang yang beriman, nafkahkanlah (di jalan Allah) sebahagian dari hasil usaha mu yang baik-baik dan sebahagian dari apa yang Kami keluarkan dari bumi untuk kamu”. (Surah al-Baqarah, ayat 267)

Kekayaan yang diwajibkan zakat disebut oleh Rasulullah SAW juga dalam dua bentuk Dalam bentuk umum, Rasulullah SAW hanya menyebut perkataan harta-harta. Misalnya sabda Rasulullah SAW yang bermaksud: “Tunaikan zakat harta-harta kamu”. (Hadis Riwayat al-Tirmizi)

Dalam Hadis yang lain, Rasulullah SAW bersabda yang bermaksud: “Apabila kamu menunaikan zakat harta kamu maka sesungguhnya kamu telah menunaikan kewajipan kamu”. (Hadis riwayat Ibn Majah)

Dalam bentuk spesifik, Rasulullah SAW menyebut kekayaan diwajibkan zakat, iaitu emas dan perak, barangan perniagaan, hasil pertanian seperti gandum, barli dan anggur, ternakan seperti kambing, lembu dan unta, dan hasil galian.

Malah Rasulullah SAW menyebut kaedah perakaunan zakat ke atas kekayaan. Bagi zakat emas dan perak, sabda Rasulullah SAW yang bermaksud: “…tidak diwajibkan atas kamu sesuatu pun pada emas sehingga ada bagi kamu dua puluh dinar; kalau engkau ada dua puluh dinar, dan ia pula genap setahun lamanya dalam simpanan kamu, maka zakatnya ialah setengah dinar”. (Hadis riwayat Ahmad dan Abu Dawud)

Untuk zakat perniagaan pula dilaporkan perintah Rasulullah SAW yang bermaksud: “Rasulullah s.a.w memerintah kami supaya mengeluarkan zakat ke atas barangan yang disediakan untuk dijual”. (Hadis riwayat Abu Dawud)

Kadar zakat ke atas hasil pertanian pula sebagaimana sabda Rasulullah SAW yang bermaksud: “Tanaman yang disiram dengan air hujan atau air mata atau tumbuh sendiri zakatnya satu per sepuluh dan tanaman yang disiram dengan alat siraman zakatnya satu per duapuluh”. (Hadis riwayat al-Bukhari)

Bagi zakat ternakan misalnya Rasulullah SAW bersabda yang bermaksud: “…tidak dikenakan zakat pada unta yang kurang dari lima ekor”. (Hadis riwayat al-Bukhari), manakala bagi pendapatan hasil bumi (rikaz) seperti galian misalnya “…dan pada rikaz (diwajibkan zakatnya) satu perlima”. (Hadis riwayat al-Bukhari)

Daripada ayat-ayat al-Quran dan hadis-hadis Rasulullah SAW di atas, kekayaan yang diwajibkan zakat boleh dibahagikan kepada dua kategori. Pertama ialah pendapatan yang peroleh. Kedua ialah kekayaan yang dimiliki. Justeru setiap orang Islam yang memperoleh pendapatan, maka mereka diwajibkan zakat. Begitu juga sekiranya mereka memiliki kekayaan, mereka akan diwajibkan zakat.

Justeru di bawah kategori pendapatan, ia meliputi zakat terhadap hasil pertanian dan hasil galian, manakala dibawah kategori kekayaan, ia meliputi zakat emas dan perak, perniagaan serta ternakan.

....bersambung

PENDAPATAN, KEKAYAAN DAN ZAKAT

2008-09-14T21:35:00.000-07:00

Ketika mengutuskan Muadh b. Jabal ke Yaman, Rasulullah SAW berpesan kepada beliau yang bermaksud: “Ajaklah mereka bersyahadah bahawa tidak ada Tuhan melainkan Allah dan bahawasanya Aku adalah utusan Allah, jika mereka mentaatinya maka hendaklah engkau memberitahu mereka bahawa Allah memwajibkan ke atas mereka solat lima waktu sehari semalam. Maka jika mereka mentaatinya, hendaklah engkau memberitahu mereka bahawa Allah memwajibkan kepada mereka zakat yang diambil daripada orang kaya dan dikembalikankan kepada orang miskin dalam kalangan mereka”. (Hadis riwayat al-Bukhari)

Berdasarkan Hadis dia atas, rumusan berikut dapat dibuat. Pertama, zakat adalah rukun Islam ketiga selepas syahadah dan solat. Kedua, kaedah pelaksanaan zakat, iaitu dengan mengambil kekayaan daripada golongan kaya dan diberikan kepada golongan miskin. Ketiga, zakat itu sebenarnya mengembalikan hak golongan miskin daripada kekayaan golongan kaya.

Hadis ini mempamerkan bahawa zakat diwajibkan ke atas setiap kekayaan yang dimilik oleh orang Islam. Dengan kata lain, sesiapa saja yang termasuk di dalam golongan kaya, mereka perlu membayar zakat.

Persoalannya, apakah bentuk-bentuk kekayaan yang diwajibkan zakat? Adakah zakat diwajibkan ke atas hanya kekayaan sebagaimana yang disebut oleh Rasulullah SAW? Bagaimanakah pula dengan pelbagai kekayaan yang terdapat pada zaman ini?

Hal ini memerlukan satu penilaian semula terhadap kaedah perakaunan zakat yang sedang diamalkan kerana terdapat pelbagai kekayaan yang sedang dan akan dimiliki oleh orang Islam.

....bersambung

HAD AL-KIFAYAH

2008-08-17T18:22:00.000-07:00

Zakat perlu diagihkan kepada asnaf pada amaun yang mencukupi. Persoalanya ialah berapa banyak amaun yang mencukupi itu. Apakah amaun itu sama untuk setiap asnaf? Justeru apakah faktor untuk menentukan amaun yang mencukupi itu.

Hal ini sebenarnya telahpun dibahaskan oleh ulama’ silam. Mereka sudah sepakat pendapat bahawa kekayaan atau pemilikan harta pada ketika itu merupakan antara aspek penting.

Ukuran kekayaan ini boleh berubah mengikut keperluan seseorang asnaf. Ia terpamer daripada Hadith Rasulullah s.a.w. yang bermaksud:

“Daripada Qabisah b. Mukhariq al-Halili katanya: aku pernah menanggung hutang (untuk mendamaikan dua qabilah yang saling bersengketa). Lalu aku datang kepada Rasulullah s.a.w. meminta bantuan kepada Baginda untuk membayarnya. Jawab Baginda: Tunggulah sampai orang datang menghantar zakat, nanti aku suruh supaya menyerahkannya kepadamu. Kemudian Baginda meneruskan sabdanya: Hai Qabisah! Sesungguhnya meminta-minta itu tidak dibolehkan kecuali untuk tiga golongan: (i) Orang yang menanggung hutang (Gharim, untuk mendamai orang yang bersengketa atau seumpamanya), maka orang itu boleh meminta-minta sehingga hutangnya selesai dilunaskan, apabila hutangnya selesai dilunaskan, maka ia tidak boleh lagi meminta-minta; (ii) Orang yang ditimpa bencana, sehingga musnah harta bendanya, orang itu boleh meminta-minta sehingga memperolehi kehidupan yang layak baginya; (iii) Orang yang ditimpa kemiskinan (disaksi atau diketahui oleh tiga orang yang dipercayai bahawa dia memang miskin), orang itu boleh meminta-minta sehingga dia memperoleh sumber penghidupan yang layak. Rasulullah bersabda: Selain daripada tiga golongan ini, wahai Qabisah! Haram baginya memakan hasil daripada meminta-minta itu” (Muslim, No. Hadis: 2271).

Dalam konteks pengagihan zakat, ukuran kekayaan ini dikenali sebagai had al-kifayah. Had al-kifayah merupakan suatu garisan kecukupan bagi seseorang individu atau bagi sesebuah keluarga. Dengan kata lain, had al-kifayah merujuk kepada suatu garisan, had atau kadar keperluan asas minimum berdasarkan kos sara hidup masa kini.

Di Malaysia misalnya, ukuran kekayaan ini adalah berdasarkan kepada bilangan isi rumah dan lokasi sama ada tinggal di bandar raya, bandar atau luarpun bandar. Hal ini kerana had al-kifayah di setiap kawasan adalah berbeza kerana keperluan harian di bandar tentulah lebih tinggi berbanding dengan keperluan di luar bandar (JAWHAR, 2007).

Lebih dari itu, Abu ‘Ubaid melaporkan Khalifah Umar al-Khattab pernah berkata yang bermaksud: “Jika kamu memberi, berilah sehingga mereka kaya”. Malah beliau memerintahkan kepada amil zakat supaya memberi zakat secara berterusan yang bermaksud: “Ulangilah pemberian sedekah (zakat) kepada mereka (asnaf zakat) meskipun seratus ekor unta telah habis daripada seseorang (Abu Ubaid, 1991: 560).[1]

Bagi memenuhi semangat dan matlamat agihan zakat, iaitu untuk memenuhi keperluan penerimanya, maka pihak pengurusan zakat dari semasa ke semasa perlulah sentiasa mengkaji bagi mengenalpasti cara terbaik untuk mecapai matlamat tersebut. Setiap asnaf mempunyai masalah tersendiri yang perlu ditangani melalui agihan zakat (Hasanah Abd Khafidz, 2006).

Nota Hujung
[1] Untuk huraian lebih lanjut Had al-Kifayah dan bentuk-bentuk agihan yang boleh diberi kepada asnaf, sila lihat tulisan Ismail Shahatah (1989: 63 - 65).

ASNAF ZAKAT

2008-08-11T18:51:00.000-07:00

Anak-anak yatim mesti dibantu. Namun anak-anak yatim itu sendiri ada yang kaya dan ada yang miskin. Mungkin berlaku di mana anak yatim yang kaya tinggal di Rumah Anak Yatim. Jika begitu keadaannya apakah anak yatim sedemikian layak diberikan zakat. Pada masa yang sama, mereka yang berhak menerima zakat telah ditentukan oleh Allah s.w.t. Hal ini sebenarnya telahpun dibahas oleh ulama silam. Mereka menggariskan beberapa prinsip agihan. Antara prinsip-prinsip tersebut ialah agihan hanya untuk asnaf yang telah ditetapkan, keutamaan kepada golongan fakir dan miskin seterusnya agihan tersebut perlulah dapat memenuhi had al-kifayah. Huraian secara ringkas untuk setiap prinsip tersebut adalah seperti berikut:

Asnaf Zakat

Asnaf zakat ialah golongan yang berhak menerima zakat. Ia telah disebut oleh Allah s.w.t. di dalam an al-Quran dan Rasulullah s.a.w. melalui al-Sunnah atau al-Hadis. Daripada al-Quran antara lain adalah ayat al-Quran yang bermaksud:

“Sesungguhnya sedekah-sedekah (zakat) itu adalah hanya untuk orang-orang fakir dan miskin, dan amil-amil yang mengurusnya, dan orang-orang yang dijinakkan hatinya, dan untuk hamba-hamba yang hendak memerdekakan dirinya, dan orang-orang yang berhutang, dan untuk (dibelanjakan pada) jalan Allah, dan orang-orang musafir (yang keputusan) dalam perjalanan, (ketetapan hukum yang demikian itu ialah) sebagai satu ketetapan (yang datangnya) dari Allah. Dan (ingatlah) Allah Maha Mengetahui, lagi Maha Bijaksana (Al-Taubah, 9: 60).

Surah ini diturunkan selepas turunnya surah al-Fath. Surah al-Fath. Ia diturunkan sempena dengan peristiwa pembukaan Makkah pada tahun kelapan Hijrah. Ini bermakna, golongan asnaf yang berhak menerima zakat berlaku selepas 20 tahun Nabi Muhammad s.a.w menjadi Rasul.

Ayat itu jelas menyebut bahawa lapan golongan yang berhak menerima zakat. Menurut jumhur, susunan asnaf bermula dengan fakir, miskin, amil, mualaf, hamba, penghutang, fi sabilillah dan ibn al-sabil. Sebaliknya al-Nasafi dan Ibn al-Athir pulak bermula dengan fi sabilillah, ibn al-sabil, hamba, penghutang, fakir, miskin, amil dan mualaf. Namun keutamaan ini bukanlah satu isu. Pelaksanaannya bergantung kepada keadaan semasa dan setempat serta melihat kepada maslahat umum.

Daripada Hadis pula antara lain berdasarkan sebuah Hadis yang dilaporkan oleh Ziyad al-Harth al-Sada’i dengan katanya bermaksud:

“Aku pernah datang kepada Rasulullah s.a.w. lalu mengangkat sumpah setia. Lalu Baginda menyebut satu Hadis yang panjang (katanya): Maka tiba-tiba datang seorang lelaki sambil berkata: Berilah aku dari harta sedekah. Maka Rasulullah s.a.w. bersabda: Sesungguhnya Allah tidak rela terhadap hukum yang ditentukan oleh Nabi-Nya mahupun orang yang lain dalam hal sedekah, sehingga Dia sendiri yang menentukan hukumnya. Maka Dia membahagikan sedekah (zakat) itu kepada lapan golongan. Oleh itu jika engkau termasuk dalam salah satu dari golongan itu, maka engkau akan ku beri (zakat)” (Abu Dawud, No. Hadis: 1626).

Dari Hadis ini terpamer bahawa Rasulullah s.a.w. berpegang dengan arahan Allah s.w.t. tentang lapan golongan yang berhak menerima zakat. Zakat tidak boleh diagih selain dari lapan golongan yang telah ditentukan oleh Allah s.w.t. ini. Dengan itu Rasulullah s.a.w. akan mengagihkan zakat kepada golongan-golongan yang memerlukan berdasarkan lapan golongan tersebut.

bersambung...

MASJID SEBAGAI PUSAT PUNGUTAN DAN AGIHAN ZAKAT

2008-08-06T17:47:00.000-07:00

Persidangan Zakat dan Cukai Peringkat Kebangsaan 2008 yang telah diadakan di PWTC pada 5 - 6 Ogos 2008. Walaupun ia sudah agak lama berlalu, masih teringat saya kepada satu persoalan tentang tahap profesionalisme pengurusan zakat negara. Apatah lagi tahap profesionalisme ini dikaitkan dengan peranan masjid, iaitu masjid sebagai pusat aktiviti pungutan dan agihan zakat.

Persoalannya ialah mengapa perlunya dijadikan masjid sebagai pusat pungutan dan agihan zakat? Apakah pusat-pusat pungutan dan agihan yang sedia ada tidak cukup dan dengan itu perlu diperbanyakkan lagi melalui masjid?

......bersambung

KADAR, BELANJA DARURIYAH DAN PELARASAN ZAKAT

2008-07-31T18:29:00.000-07:00

Masa terus beredar. Keadaan juga berubah. Tempat juga tidak sama. Persoalannya, apakah perakaunan zakat mengalami perubahan berikutan dengan peredaran masa, keadaan dan tempat ini?

Sekiranya ditinjau apa yang dipraktiskan di Malaysia adalah tidak rigid. Ia jelas mempamerkan berlakunya kelestarian fiqh Islam itu sendiri dalam perakaunan zakat.

Misalnya berlaku pengubahsuaian ke atas kadar zakat pertanian. Ketetapan asal tentang kadar zakat pertanian adalah bergantung kepada punca air yang digunakan. Bagi tanaman yang disiram dengan dengan air tanpa menggunakan tenaga seperti dengan air hujan, maka kadar zakatnya ialah 10 peratus. Bagi tanaman yang disiram dengan air yang diangkut atau dibeli, maka kadar zakatnya ialah 5 peratus. Bagi tanaman yang disiram dengan menggunakan 50 peratus disiram dengan air hujan dan 50 peratus dengan air yang diangkut, maka kadar zakatnya ialah 7.5 peratus (JAKIM, 2001).

Perkiraan zakat pula dibuat berdasarkan pendapatan bersih. Dalam membuat taksiran bagi zakat hasil pertanian, semua kos pengeluaran seperti pembajakan, benih, baja dan racun adalah dibenarkan.

Begitu juga dengan belanja keperluan daruriyah. Justeru perbelanjaan keperluan asasi harian berasaskan perbelanjaan masa kini juga turut dibenarkan (JAKIM, 2001).

Di Negeri Kelantan misalnya menetapkan kadar perbelanjaan daruriyah mestilah yang paling sederhana bagi satu tahun. Ia meliputi untuk diri dan keluarga di bawah tanggungan, iaitu perbelanjaan diri sebanyak RM5,000, perbelanjaan isteri sebanyak RM3,000 dan perbelanjaan anak-anak sebanyak RM2,000. Kadar ini hanyalah sebagai panduan umum sahaja kerana kadar sebenar perbelanjaan daruriyah bergantung kepada bilangan tanggungan dan perbelanjaan daruriyah lain seperti perbelanjaan pelajaran dan sebagainya (Jabatan Mufti Kerajaan Negeri Kelantan, 1999). Jabatan Zakat Selangor membenarkan perbelanjaan diri sebanyak RM8,000, manakala perbelanjaan anak-anak sebanyak RM1,000 seorang.

Secara umumnya perbelanjaan daruruiyah adalah meliputi diri sendiri, isteri, anak-anak, ibu bapa dan tanggungjawab lain seperti adik beradik, jiran dan musafir. Selain itu ialah caruman wajib seperti caruman Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP). Kadar zakatnya ialah 2.5 peratus ke atas baki bersih pendapatan (JAKIM, 2001).

Bagi perakaunan zakat perniagaan pula, terdapat tiga kaedah yang diamalkan di Malaysia. Pertama, zakat dikenakan hanya ke atas aset semasa.[1] Ia diamalkan di negeri Kedah, Johor dan Kelantan. Kedua, zakat dikenakan ke atas aset modal kerja. Ia diamalkan di negeri Perlis.[2] Ketiga, zakat dikenakan ke atas modal kerja yang diselaraskan. Ia diamalkan di negeri-negeri selain dari negeri Kedah, Johor, Kelantan dan Perlis. Tetapi pada ketika ini, kecuali negeri Kelantan, negeri-negeri lain mengenakan zakat ke atas modal kerja yang diselaraskan. Negeri Kelantan mengenakan zakat perniagaan ke atas aset semasa.

Pembaharuan dalam perakaunan zakat perniagaan yang begitu terserlah ialah membuat pelarasan ke atas aset semasa dan liabiliti semasa. Item yang ditolak daripada aset semasa antara lain ialah barang-barang dan hasil yang haram; bayaran deposit air, deposit telefon, elektrik dan lain-lain kerana tidak memenuhi syarat milik sempurna; wang yang dipinjamkan kerana tidak memenuhi syarat milik sempurna; nilai dividen yang sudah dibayar zakat oleh syarikat yang dilaburkan; hutang lapuk dan stok lupus; sumbangan kepada tabung-tabung yang bersifat kebajikan; dan stok bahan mentah serta kerja dalam proses.

Liabiliti semasa yang ditolak pula adalah yang bersifat operasi sahaja seperti pemiutang perdagangan (trade creditors) dan kos operasi (operation payables) seperti gaji, elektrik, telefon dan cukai.

Nota kaki

[1] Aset semasa ialah wang tunai atau aset lain yang mudah ditukarkan kepada wang tunai, yang boleh dijual atau digunakan dalam pembuatan barang pada tempoh yang terpanjang antara satu tahun perakaunan atau satu kitaran kendalian. Misalnya pelaburan sementara, akaun belum terima, inventori dan belanja bayar dahulu.
[2] Modal kerja ialah aset semasa ditolak liabiliti semasa. Liabiliti semasa ialah tanggungan yang perlu dijelaskan dalam tempoh terpanjang antara satu tempoh perakaunan atau satu kitaran kendalian.

PERLUASAN ASAS ZAKAT

2008-07-29T20:16:00.000-07:00

Satu seminar tentang Penyelarasan Zakat dan Cukai Pendapatan di Malaysia telah diadakan pada 28 - 29 Mac 1988 di Dewan Muktamar, Pusat Islam Kuala Lumpur. Antara isu yang dibahaskan ialah kefarduan zakat pendapatan.

Pada ketika itu, ada pihak yang mengatakan pendapatan atau gaji adalah diwajibkan zakat. Namun tidak kurang juga yang mengatakan pendapatan atau gaji itu yang diwajibkan zakat hanyalah ke atas baki pendapatan atau gaji yang disimpan. Itupun setelah baki itu cukup haul. Dengan kata lain, baki gaji itu mesti ada dalam simpanan bagi tempoh satu tahun Hijriah.Masing-masing ada alasan tersendiri.

Tetapi hal ini sekarang sudah jauh berbeza. Majlis Agama Islam Negeri melalui Pusat Zakat Negeri atau Majlis Agama Islam sendiri telah mewajibkan zakat ke atas pendapatan atau gaji ini.

Di Kelantan dikenali sebagai zakat penggajian. Penggajian itu meliputi gaji pokok serta lain-lain yang dikira sebagai imbuhan tetap sahaja dan tidak termasuk imbuhan berubah (Jabatan Mufti Kerajaan Negeri Kelantan, 1994).

Di negeri Perak pula dikenali sebagai zakat al-Mal al-Mustafad (Jawatankuasa Syariah Negeri Perak, 22 Mac 1990).

Zakat penggajian atau pendapatan ini juga telah mendapat perhatian di Kerajaan Pusat. Misalnya Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan kali Ke- 31 pada 9 Disember 1992 dan kemudian Muzakarah (khas) Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan yang bersidang pada 22 Jun 1997 telah mewajibkan zakat ke atas pendapatan.

Secara lebih khusus, pendapatan ialah perolehan yang diterima merangkumi pendapatan penggajian dan pendapatan bebas. Pendapatan penggajian merupakan ganjaran perkhidmatan seseorang dengan majikan yang meliputi gaji tahunan, tunggakan gaji, pelbagai elaun dan lain-lain pendapatan yang berkaitan dengan penggajian.

Pendapatan bebas pula ialah pendapatan seseorang melalui sesuatu kerja atau usaha kepakaran yang merupakan ganjaran daripada perkhidmatannya. Ia meliputi khidmat guaman, khidmat nasihat, perundingan, rawatan perubatan, kejuruteraan, seniman dan lain-lain (JAKIM, 2001).

PENGURUSAN DAN PERAKAUNAN ZAKAT DI MALAYSIA

2008-07-28T22:57:00.000-07:00

Pengurusan dan perakaunan zakat di Malaysia juga mengalami beberapa pembaharuan. Antara yang terserlah ialah tindakan Majlis Agama Islam Negeri (MAIN) telah memperkemaskan pengurusan insitusi zakat masing-masing.

Majlis Agama Islam Negeri Kedah misalnya menubuhkan Jabatan Zakat Negeri Kedah Darulaman. Majlis Agama Islam Negeri Selangor menubuhkan Lembaga Zakat Selangor. Terdapat juga MAIN yang mengkorporatkan pengurusan zakat mereka dengan menubuhkan pusat-pusat pungutan zakat. Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan misalnya menubuhkan Pusat Pungutan Zakat (PPZ), Majlis Agama Islam Pahang menubuhkan Pusat Kutipan Zakat Pahang (PZP), Majlis Agama Islam Negeri Pulau Pinang menubuhkan Pusat Urus Zakat (PUZ) dan sebagainya.

Untuk pembaharuan dalam perakaunan zakat, Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) antara lain telah menerbitkan buku panduan zakat tahun 2001. Penerbitan buku panduan zakat ini telah melibatkan pakar-pakar dalam bidang syariah, perakaunan dan golongan profesional.

Perbahasan di dalam buku panduan zakat tersebut boleh dibahagikan kepada tiga kategori. Pertama, zakat hanya dikenakan ke atas sesuatu harta. Ia meliputi zakat emas dan perak. Kedua, zakat dikenakan ke atas sesuatu harta dan pendapatan yang diperoleh daripada harta tersebut. Ia meliputi zakat binatang ternakan dan zakat perniagaan. Ketiga, zakat dikenakan hanya ke atas pendapatan yang diperoleh daripada sesuatu harta. Ia meliputi zakat pertanian, zakat ma’adin, kunuz dan rikaz serta zakat pendapatan sendiri.

Manakala mengikut harta yang diwajibkan zakat pula, ia boleh dibahagikan kepada enam jenis. Pertama ialah emas dan perak; kedua ialah perniagaan; ketiga ialah binatang ternakan; keempat ialah hasil pertanian; kelima ialah wang; keenam ialah ma’adin, kunuz dan rikaz; ketujuh ialah saham; kelapan ialah pendapatan.

PEMBAHARUAN DALAM PERAKAUNAN ZAKAT

2008-07-27T20:21:00.000-07:00

Pembaharuan di sini bukanlah bermaksud menggantikan Islam dengan ajaran yang baru. Pembaharuan yang dimaksudkan hanyalah untuk mengembalikan sesuatu kepada bentuk asalnya sehingga ia menjadi baru kembali. Ia dilakukan bersandarkan kepada syariat Islam.

Antara pembaharuan yang terserlah pada zaman Khulafa’ al-Rasyidin ialah pembaharuan dalam pengurusan dan perakaunan zakat. Ia kemudian diteruskan pada zaman sahabat dan zaman tabi’in.

Pembaharuan dalam pengurusan dan perakaunan zakat dijangkakan akan berlaku secara berterusan. Hal ini pernah disebut oleh bekas Syeikh al-Azhar, Syeikh Mahmud Syaltut seperti berikut:

“....kita dapati bahawa jurang perbezaan antara para pemerintah dan fuqaha’ dalam melaksanakan kefardhuan zakat ini begitu luas sekali.... Sebagai contoh, fuqaha’ ini mengenakan zakat atas hasil pertanian yang diusahakan oleh manusia dan fuqaha’ yang lain pula enggan mengenakan zakat...”

Semasa pemerintahan Khulafa’ al-Rasyidin misalnya, terdapat beberapa pembaharuan dalam pengurusan dan perakaunan zakat. Ia boleh dibahagikan kepada empat kategori.

Pertama, pihak pemerintah boleh menggunakan kuasa untuk menentukan zakat ditunaikan oleh semua pihak yang telah cukup syarat sekalipun terpaksa mengisytiharkan perang ke atas mereka. Khalifah Abu Bakar misalnya memerangi mereka yang enggan membayar zakat.

Kedua, pihak pemerintah boleh mengkaji semula pelaksanaan hukum zakat yang telah ditetapkan sebelumnya dan mengubahnya bersesuaian dengan keadaan dan suasana semasa. Khalifah Umar al-Khattab misalnya mengenakan zakat ke atas kuda walaupun di zaman Rasulullah s.a.w. kuda dikecualikan daripada zakat. Semasa pemerintahan Khalifah Ali b. Abi Talib pula kuda tidak dikenakan zakat1

Ketiga, pihak pemerintah boleh memperluaskan asas zakat dengan mengenakan zakat ke atas sesuatu harta yang baru ditemui atau baru wujud dalam kalangan masyarakat. Khalifah Umar al-Khatab misalnya memperluaskan asas zakat ternakan dengan mengenakan zakat ke atas kuda, asas zakat pertanian dengan mengenakan zakat ke atas kacang, kapas dan buah zaitun serta beberpa jenis hasil keluaran laut.

Keempat, pemerintah boleh membuat perubahan ke atas perakaunan zakat yang diamalkan. Khalifah Umar al-Khatab misalnya mengenakan zakat ke atas madu pada kadar 5 peratus - 10 peratus berdasarkan kaedah guna tenaga yang digunakan dalam memproses hasil tersebut. Khalifah Uthman b. Affan pula mengenakan zakat ke atas harta bersih. Dengan itu, semua hutang pembayar zakat ditolak terlebih dulu. Zakat hanya dikenakan ke atas baki harta kekayaan yang ada. Khalifah Ali b. Abi Talib pula memperkenalkan kadar zakat setiap lima ekor unta boleh diganti dengan unta yang lebih muda atau tua dengan syarat dibayar ganti rugi kepada tuannya dua ekor kambing biri-biri atau 10 dirham.

Pembaharuan bagi kategori ketiga dan keempat mempamerkan pembaharuan dalam perakaunan zakat. Perakaunan zakat bermaksud proses mengenalpasti harta-harta yang diwajibkan zakat, menentukan syarat-syarat harta yang diwajibkan zakat, memastikan kadar zakat yang dikenakan dan kemudian membuat taksiran zakat ke atas harta tersebut.2

Pembaharuan dalam perakaunan zakat ini berlaku antara lain disebabkan perkataan harta yang diwajibkan zakat yang disebut di dalam al-Qur’an.3 Allah s.w.t. menyebut harta-harta yang diwajibkan zakat dalam dua bentuk. Pertama ialah dalam bentuk umum; dan kedua ialah dalam bentuk spesifik. Dalam bentuk umum, al-Qur'an hanya menyebut perkataan sebahagian harta (al-Taubah, 9: 103) atau harta-harta (al-Dhariyat, 51: 19). Dalam bentuk spesifik pula, al-Qur'an menyebut emas dan perak (al-Taubah, 9: 34), pendapatan pertanian (An’am, 6: 141), pendapatan perniagaan dan hasil galian (al-Baqarah, 2: 267).

Menurut Prof Dato' Mahmood Zuhdi Abd. Majid (2003), meskipun al-Qur’an menyebut jenis-jenis harta tertentu dikenakan zakat (al-Taubah, 9: 34; An’am, 6: 141; dan al-Baqarah, 2: 267) tetapi tidak ada apa-apa kenyataan atau isyarat yang ia secara bersama menghadkan pengertian umum yang terdapat dalam ayat 103 surah al-Taubah dan ayat 19 surah al-Dhariyat. Menurut beliau, ketiga-tiga ayat tersebut hanya menerangkan beberapa jenis harta yang diwajibkan zakat tetapi ia tidak bermakna harta-harta lain tidak diwajibkan zakat.

Kedua-dua bentuk tersebut juga terdapat di dalam al-Sunnah Rasulullah s.a.w. Dalam bentuk umum, Rasulullah s.a.w. hanya menyebut perkataan harta-harta, manakala dalam bentuk spesifik, Rasulullah s.a.w. menyebut jenis-jenis harta, iaitu emas dan perak, barangan perniagaan, hasil pertanian seperti gandum, barli dan anggur, ternakan seperti kambing, lembu dan unta, dan hasil galian.

Kalaulah begitu keadaannya, maka adalah dijangkakan pembaharuan dalam pengurusan dan perakaunan zakat akan berlaku secara berterusan. Hal ini selari dengan kelenturan (murunah) Syari’at Islam itu sendiri.

Nota kaki
[1] Perubahan hukum ini disebabkan tujuan dan maksud kuda yang diternak telah berubah. Semasa Khalifah Umar al-Khattab, kuda diternak untuk tujuan komersial, sebaliknya semasa Khalifah Ali b. Abi Talib, kuda diternak untuk tujuan pengangkutan dan pembajakan.
[2] Perakaunan zakat dalam bahasa Arab ialah muhasabah al-zakah. Perakaunan zakat sebenarnya melibatkan lima tahap. Pertama, menentukan harta-harta yang diwajibkan zakat. Kedua, menilai harta-harta yang diwajibkan zakat. Ketiga, menentukan kadar zakat yang sesuai. Keempat, mengagihkan pungutan zakat kepada penerima zakat. Kelima, menyediakan laporan kepada pihak berkuasa mengenai pungutan dan agihan zakat (Husain Shahatah, 2003: 194 - 195).
[3] Perkataan harta ialah terjemahan daripada perkataan Arab, iaitu amwal. Perkataan amwal boleh juga diterjemahkan sebagai kekayaaan (wealth). Misalnya, Allah s.w.t. berfirman yang bermaksud: “Ambillah (sebahagian) dari harta (amwal) mereka menjadi sedekah (zakat), (supaya dengannya) engkau membersihkan mereka (dari dosa) dan menyucikan mereka (dari akhlak yang buruk) ...” (al-Taubah, 9: 103).

HARTA-HARTA WAJIB ZAKAT

2008-04-23T06:37:00.000-07:00

Harta yang diwajibkan zakat pelbagai jenis. Namun di Malaysia secara umumnya harta-harta yang diwajibkan boleh dibahagikan kepada enam kategori. Kategori pertama ialah zakat emas dan perak; kategori kedua ialah hasil pertanian; kategori ketiga ialah hasil perut bumi; kategori keempat ialah pendapatan gaji; kategori kelima ialah zakat binatang ternakan; keempat ialah zakat pertanian; kelima ialah binatang ternakan; kategori keenam ialah perniagaan.

i. Emas dan Perak

Emas yang diwajibkan zakat boleh dibahagikan kepada dua jenis. Pertama ialah emas yang tidak dipakai, iaitu emas yang tidak digunakan atau dipakai walaupun sekali dalam tempoh setahun. Kedua ialah emas yang dipakai, iaitu emas yang dipakai sebagai perhiasan sama ada sekali sekala atau berterusan dalam tempoh setahun tidak wajib dikeluarkan zakat. Walau bagaimanapun, jika ia melebihi ‘uruf, maka zakat wajibkan dikeluarkan ke atas lebihan dari nilai ‘uruf. Nilai semasa yang diambil adalah nilai semasa emas sahaja tanpa mengambil kira nilai batu permata atau seumpamanya. Nisab zakat emas sama ada yang tidak dipakai atau dipakai ialah 85 gram. Nisab zakat perak pula ialah 200 dirham yang bersamaan 595 gram. Zakat untuk emas dan perak ialah pada kadar 2.5 peratus.

ii. Hasil Pertanian

Sumber zakat hasil pertanian meliputi hasil tanaman asas seperti padi, biji-bijian yang sama dengan padi. Hasil pertanian yang bukan tanaman asas seperti kelapa, kelapa sawit, getah, lada hitam buah-buhan lain tidak dikenakan zakat. Sekiranya hasil tanaman tersebut diperniagakan, ia dikenakan zakat perniagaan.

Kadar zakat pertanian adalah berbeza-beza mengikut punca air yang digunakan. Bagi tanaman yang disiram dengan dengan air tanpa menggunakan tenaga seperti dengan air hujan, maka kadar zakatnya ialah 10 peratus. Bagi tanaman yang disiram dengan air yang diangkut atau dibeli, maka kadar zakatnya ialah 5 peratus. Manakala bagi tanaman yang disiram dengan menggunakan 50 peratus disiram dengan air hujan dan 50 peratus dengan air yang diangkut, maka kadar zakatnya ialah 7.5 peratus.

Nisab zakat hasil pertanian ditentukan dengan mencampurkan semua hasil pertanian yang diperoleh dari semua kawasan dalam sesebuah negeri. Setelah itu, menolak semua perbelanjaan dan hutang seperti berikut:

a. Semua perbelanjaan dan hutang untuk keperluan keperluan harian diri dan keluarga.
b. Semua perbelanjaan dan hutang untuk pengeluaran pertanian.

Anggaran boleh dilakukan oleh mereka yang pakar bagi hasil pertanian yang belum dituai, iaitu sebelum matang. Sebanyak satu pertiga (33.3 peratus) atau satu perempat (25 peratus) daripada anggaran tersebut perlu diperuntukkan bagi keperluan asasi atau kebajikan petani, keluarga dan masyarakat.

iii. Hasil Perut Bumi

Hasil perut daripada bumi meliputi semua benda yang dikeluarkan dari perut bumi sama ada dalam bentuk pepejal atau cecair dan harta tertimbul akibat perbuatan manusia. Ia juga termasuk harta yang diperoleh di lautan. Nisab zakat hasil perut bumi ialah 85 gram atau senilai dengannya mengikut harga semasa nisab emas. Kadar zakat yang wajib dikeluarkan ialah 2.5 peratus, 5 peratus atau 20 peratus tertakluk kepada mahal atau murah kos pengeluaran yang ditanggung.

iv. Pendapatan Gaji

Pendapatan bermaksud perolehan yang diterima merangkumi pendapatan gaji dan pendapatan bebas. Pendapatan gaji ialah pendapatan penggajian yang merupakan ganjaran perkhidmatan seseorang dengan majikan yang meliputi gaji tahunan, tunggakan gaji, pelbagai elaun dan lain-lain pendapatan yang berkaitan dengan penggajian. Pendapatan bebas ialah pendapatan seseorang melalui sesuatu kerja atau usaha kepakaran yang merupakan ganjaran daripada perkhidmatannya. Ia meliputi khidmat guaman, khidmat nasihat, perundingan, rawatan perubatan, kejuruteraan, seniman dan lain-lain.

Perbelanjaan yang dibenarkan ditolak daripada pendapatan gaji meliputi keperluan asasi, iaitu keperluan asas keluarga, perlindungan dan pendidikan. Perbelanjaan tersebut meliputi diri sendiri, isteri, anak-anak, ibu bapa dan tanggungjawab lain seperti adik beradik, jiran dan musafir. Selain itu ialah caruman wajib seperti caruman Kumpulan Wang Simpanan Pekerja (KWSP). Nisab zakat pendapatan 85 gram atau senilai dengannya mengikut harga semasa nisab emas. Kadar zakat yang wajib dikeluarkan ialah 2.5 peratus ke atas baki bersih pendapatan.

v. Binatang Ternakan

Binatang ternakan bermaksud binatang-binatang yang diternak daripada jenis lembu, kerbau, kambing, biri-biri, kibas dan unta. Binatang yang diternak tidak digunakan untuk membantu kerja seperti lembu yang dipelihara untuk mengangkut barang-barang atau membajak sawah. Nisab zakat kambing ialah 40 ekor, nisab zakat lembu ialah 30 ekor manakala nisab zakat unta ialah 5 ekor. Dalam menentukan bilangan nisab, sekiranya ternakan itu berkongsi hak milik, maka ia tidak boleh dipisahkan. Begitu juga sekiranya pemilikannya terpisah, maka ia tidak perlu dicampurkan. Kadar zakat binatang ternakan adalah mengikut jenis ternakan sebagaimana yang telah ditetapkan Rasulullah s.a.w. Misalnya zakat bagi 30 hingga 39 ekor lembu ialah seekor lembu jantan yang berumur satu tahun lebih. Manakala zakat bagi 40 hingga 120 ekor kambing ialah seekor kambing betina atau jantan yang berumur satu tahun.

iv. Perniagaan

Zakat perniagaan diwajib pelbagai bentuk perniagaan sama ada berasaskan pembuatan, perlombongan, perikanan, perkapalan, pertanian, perkhidmatan ataupun perdagangan. Dua kaedah perakaunan zakat korporat yang digunakan. Pertama, kaedah modal berkembang, iaitu mengambil kira ekuiti pemilik entiti perniagaan dan sumber-sumber pembiayaan. Dalam istilah mudah ialah modal dicampur dengan keuntungan. Kedua, kaedah modal kerja, iaitu mengambil kira kedudukan aset semasa perniagaan dan ditolak dengan tanggungan semasa perniagaan. Perbezaan kedua-dua kaedah ini adalah dari segi pendekatan sahaja kerana ia berasaskan kepada kunci kira-kira yang seimbang. Antara syarat penting bagi zakat perniagaan ialah pertama, hak milik sempurna; kedua barangan yang halal; ketiga, hutang yang diyakini boleh dipungut.

Di Malaysia, perakaunan zakat pendapatan gaji dan perniagaan banyak mengalami pembaharuan. Hal ini kerana perakaunan zakat pendapatan dan perniagaan adalah tidak rigid. Dengan itu perubahan boleh dilakukan. Apatah lagi kaedah modal kerja untuk perakaunan zakat perniagaan dibentuk bukan berdasarkan nas yang qat’i. Begitu juga perakaunan zakat pendapatan. Ia dibentuk berasaskan qiyas. Dengan itu ia lebih mudah mengalami pembaharuan. Dengan itu semua ini membuka ruang yang cukup luas kepada cendekiawan zakat untuk mengemukakan kaedah-kaedah baru yang bersesuaian dengan keadaan dan keperluan semasa.

ZAKAT HARTA

2007-10-22T02:35:00.000-07:00

Harta wajib zakat biasanya boleh dibahagikan kepada lima kategori. Pertama, emas dan perak; kedua, hasil pertanian; ketiga, binatang ternakan; keempat, harta perniagaan; dan kelima, hasil dari perut bumi. Harta-harta yang baru wujud atau baru ditemui pula diqiyaskan kepada salah satu daripada harta-harta tersebut. Antara lain yang popular pada masa kini ialah pendapatan daripada sumber hutan dan lautan, pendapatan penggajian dan pendapatan pelaburan.

Walau bagaimanapun, kategori harta bukanlah satu-satunya penentu utama dalam mengenalpasti sesuatu harta diwajibkan zakat.

Sifat dan maksud harta itu juga memain peranan penting. Hal ini boleh dilihat kewajipan zakat ke atas kuda. Pada zaman Rasulullah s.a.w misalnya, kuda tidak diwajibkan zakat. Sebaliknya, Khalifah Umar al-Khattab mewajibkan zakat ke atas kuda. Perubahan ini berlaku kerana kuda pada zaman Khalifah Umar telah diternak secara besar-besaran untuk maksud perniagaan. Dengan itu kuda diwajibkan zakat.

Khalifah Ali b. Abi Talib sebaliknya menarik balik zakat ke atas kuda. Ini berlaku kerana kuda pada zaman beliau telah digunakan untuk pembajakan dan pengangkutan.

Begitu juga dengan tulisan-tulisan para fuqaha. Mereka terlebih dulu membahaskan syarat-syarat harta yang diwajibkan zakat sebelum membicarakan kategori harta yang diwajibkan zakat.

Kebanyakan mereka menetapkan enam syarat, iaitu pertama, hak milik sempurna; kedua, harta berkembang; ketiga, sampai nisab; keempat, melebihi keperluan asas; kelima, bebas daripada hutang; dan keenam, cukup haul.

Semua syarat tersebut merupakan prinsip-prinsip penting dalam mengenal pasti harta yang diwajibkan zakat.

Hak milik sempurna bermaksud sesuatu harta dimiliki dan dikuasai oleh seseorang. Kedua-kedua syarat “dimiliki” dan “dikuasai” ini mesti dipenuhi. Apabila kedua-dua syarat ini dipenuhi, maka pemilik harta berkenaan bolehlah menggunakannya mengikut kehendak pemiliknya.

Harta berkembang bermaksud sesuatu harta berupaya menghasilkan pendapatan, keuntungan atau tambahan kepada harta yang sedia ada. Berkembang boleh berlaku secara semula jadi seperti binatang ternakan. Berkembang juga boleh berlaku secara diusahakan seperti barangan perniagaan. Dengan itu, harta yang tidak dapat berkembang tidak diwajibkan zakat. Ia dikenali sebagai harta kegunaan peribadi seperti rumah, kenderaan, perabot dan sebagainya.

Sampai nisab bermakna had minimum sesuatu harta diwajibkan zakat. Ia berlainan mengikut setiap jenis harta. Misalnya, nisab bagi unta ialah 5 ekor, kambing ialah 40 ekor, emas ialah 85 gram, perak ialah 200 dirham dan hasil pertanian ialah 400 gantang atau 653 kilogram..

Melebihi keperluan asas bermaksud harta yang sampai nisab itu mesti melebihi keperluan asas pembayar zakat. Ini bermakna, harta yang diwajibkan zakat itu mestilah setelah menolak semua perbelanjaan yang diperlukan untuk memenuhi keperluan asas. Ia meliputi antaranya makanan, pakaian, tempat tinggal dan nafkah untuk tanggungan seperti anak, ibu bapa dan pembantu rumah.

Bebas daripada hutang bermaksud pembayar zakat perlu menjelaskan semua hutang yang ditanggung terlebih dahulu sebelum membuat sebarang bayaran zakat. Dengan itu, jumlah harta yang telah ditolak keperluan asas tadi perlu ditolak hutang-hutang yang ditanggung oleh pembayar zakat. Tolakan yang dibenarkan hanyalah untuk hutang tahun semasa yang perlu dibayar.

Cukup haul pula bermaksud apabila sesuatu harta berada di tangan pemiliknya bagi tempoh selama satu tahun Hijrah. Ia hanya untuk zakat binatang ternakan, zakat mata wang, zakat emas, zakat perak dan zakat barangan perniagaan. Zakat bagi pendapatan daripada pertanian, pendapatan daripada galian dan sebarang bentuk ‘pendapatan’ tidak tertakluk kepada prinsip cukup haul ini.

Dengan demikian dapatlah dirumuskan bahawa sesuatu harta itu diwajibkan zakat apabila memenuhi prinsip-prinsip di atas. Maka sepatutnya tidak timbul dakwaan kononnya zakat ke atas sesuatu harta tidak diwajibkan semata-mata kerana ia tidak wujud di zaman Rasulullah s.a.w., Khulafa’ al-Rasyidun, para sahabat ataupun tabiin.

ZAKAT FITRAH DAN ZAKAT HARTA

2007-10-18T21:16:00.000-07:00

Ramadan telah pergi meninggalkan kita. Tiada lagi ibadat yang hanya ada di bulan Ramadan. Justeru, tiada lagi puasa wajib di siang hari, bersolat sunat tarawih di sebelah malamnya, peluang untuk mendapatkan malam al-qadr yang lebih baik daripada seribu bulan dan kewajipan mengeluarkan zakat fitrah.

Daripada keempat-empat jenis ibadat tersebut, kewajipan mengeluarkan zakat fitrah yang mempunyai tempoh waktu yang paling panjang. Ia bermula pada hari pertama Ramadan dan berakhir sebelum solat sunat Hari Raya Puasa pada satu Syawal.

Terdapat beberapa hadis tentang zakat fitrah ini. Antaranya ialah hadis daripada Ibn Umar yang bermaksud: ”Rasulullah s.a.w telah mewajibkan zakat fitrah pada setiap bulan Ramadan kepada umat Islam, iaitu sebanyak satu gantang kurma atau satu gantang gandum. Kewajipan itu dikenakan kepada keseluruhan orang-orang Islam, merdeka mahupun hamba, lelaki mahupun wanita” (Sahih Bukhari, No. Hadis: 1407). Hadis lain ialah daripada Abu Said Al-Khudri yang bermaksud: “Kami biasanya mengeluarkan zakat fitrah sebanyak satu gantang makanan, satu gantang gandum, satu gantang kurma, satu gantang keju atau satu gantang kismis (anggur kering)” (Sahih Muslim, No. Hadis : 1640).

Kedua-dua hadis di atas mempamerkan bahawa zakat perlu dibayar dengan bahan makanan. Zakat fitrah perlu dibayar dengan bahan makanan utama di kalangan masyarakat tempatan. Satu gantang adalah bersamaan dengan 2.751 kilogram. Para fuqaha bersepakat dalam hal ini dan mengatakan tidak harus menggantikan zakat fitrah dengan mata wang.

Namun begitu, kalangan fuqaha Hanafi terutamanya Abu Yusuf berpendapat sebaliknya. Menurut mereka, zakat fitrah boleh dibayar sama ada dengan bahan makanan utama ataupun dengan mata wang. Pendapat mereka ini juga tidak menampakkan pertentangan malah selaras dengan sabda Rasulullah s.a.w yang bermaksud, “Kayakan mereka (fakir miskin) pada hari itu (Hari Raya)” (ad-Daruqutni, No. Hadis : 2157).

Dengan itu, untuk mengayakan mereka pada hari raya, maka zakat wajar dibayar dengan mata wang. Malah dalam situasi sekarang, bayaran dengan mata wang adalah lebih menepati maksud dan semangat hadis di atas.

Kefarduan zakat fitrah ini mendapat perhatian yang cukup serius di kalangan umat Islam khususnya di Malaysia. Malah sukar untuk mencari mereka yang gagal membayarnya.

Tetapi keseriusan begini kurang terserlah dalam zakat harta. Harta wajib zakat boleh dibahagikan kepada lima kategori. Pertama, emas dan perak; kedua, hasil pertanian; ketiga, binatang ternakan; keempat, harta perniagaan; dan kelima, hasil dari perut bumi. Selain daripada harta-harta tersebut, terdapat harta-harta yang baru wujud atau baru ditemui juga diwajibkan zakat. Antara lain ialah pendapatan daripada sumber laut, pendapatan penggajian dan pendapatan pelaburan.

........bersambung

SISTEM TAKSIR SENDIRI

2007-05-14T20:35:00.000-07:00

Setiap tahun kita mesti melaporkan pendapatan di dalam Borang Nyata Pendapatan. Borang tersebut mesti dikemukakan ke Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN) sebelum atau pada 30 April setiap tahun. Dulu sistem taksiran yang di pakai ialah Sistem Taksir Formal STF). Ketika ini LHDN memakai dengan Sistem Taksiran Sendiri (STS).

Di bawah STF, pembayar cukai dikehendaki melaporkan pendapatan di dalam Borang Nyata Pendapatan, kembalikan Borang tersebut ke LHDN dan LHDN akan membuat taksiran. Notis akan dihantar kepada pembayar cukai dan berpandukan kepada cukai yang ditaksir, bayaran cukai akan dibuat.

Di bawah STS, pembayar cukai masih perlu mengemukakan Borang Nyata Pendapatan dalam tempoh ditetapkan. Bagaimanapun, Notis Taksiran tidak akan dikeluarkan kepada pembayar cukai. Pembayar cukai sebaliknya dikehendaki mengira cukai mereka dan menjelaskan bayaran cukai itu sepenuhnya pada masa Borang Nyata Pendapatan dikemukakan.

Pembayar cukai juga dikehendaki membuat anggaran cukai yang kena dibayar untuk tahun semasa. Bayaran ansuran bulanan dalam tahun yang berkenaan perlu dibuat berdasarkan anggaran tersebut.

Pembayar cukai boleh membuat bayaran ansuran bulanan terus kepada LHDN ataupun melalui Bank Bumiputra-Commerce/Public Bank Bhd/Public Finance Bhd.

Bagi pekerja yang tertakluk kepada bayaran cukai mengikut Skim Potongan Cukai Berjadual (PCB), kaedah ini dilaksanakan oleh pihak majikan. Majikan akan meremitkan PCB itu kepada LHDN.

Satu hal yang amat penting diambil perhatian, iaitu di bawah STS, pembayar cukai perlu menyimpan rekod dengan teratur, mengisi Borang Nyata Pendapatan dengan betul, mengira cukai dan mengemukakan Borang Nyata Pendapatan bersama bayaran cukai terakhir (sekiranya ada).

HUBUNGAN GURU DAN MURID

2007-03-09T00:54:00.000-08:00

Selain, dari niat, hubungan antara guru dengan murid mesti dipelihara. Allahyarham Dato’ Dr Usman Awang menulis sebuah sajak yang bertajuk ‘Guru Oh Guru’ amat jelas dan nyata betapa besar peranan seorang guru. Cuba renungi bait-bait sajak itu:

Jika hari ini seorang perdana menteri berkuasa
Jika hari ini seorang raja menaiki takhta
Jika hari ini seorang presiden sebuah negara
Jika hari ini seorang ulama yang mulia
Jika hari ini seorang peguam menang bicara
Jika hari ini seorang penulis terkemuka
Jika hari ini siapa saja menjadi dewasa
Sejarahnya dimulakan oleh seorang guru biasa
Dengan lembut sabarnya mengajar tulis baca

Amat besar peranan guru. Tidak kira guru itu di peringkat sekolah rendah, sekolah menengah, kolej ataupun universiti. Yang pasti gurulah yang mendidik dan membimbing muridnya. Ia tidak hanya sekadar mengajar muridnya, tetapi guru adalah seorang murabbi, iaitu pengasuh dan pendidik penuh kasih sayang, seorang mu’allim, iaitu pengajar dan penyampai yang benar, dan seorang muaddib, iaitu pendidik yang membentuk adab dan akhlak muridnya.

Imam al-Ghazali banyak sekali menulis tentang hubungan guru dengan murid. Menurut beliau, hubungan antara guru dan murid sangat mempengaruhi keberkesanan daripada sesuatu pendidikan. Malah lebih dari itu, Imam al-Ghazali menganjurkan agar seorang guru bertindak bukan sekadar guru, tetapi perlu bertindak sebagai seorang ayah kepada muridnya.

bersambung.......

TUJUAN MENCARI ILMU

2007-03-02T07:05:00.000-08:00

Dalam sebuah Hadith yang dilaporkan oleh Ibn Majah, Rasulullah s.a.w. bersabda yang bermaksud: "Dari Anas bin Malik r.a. dia berkata: Telah bersabda Rasulullah s.a.w. menuntut ilmu adalah satu kefardhuan ke atas setiap Muslim dan muslimat".

Dari Hadith Rasulullah s.a.w. ini jelas menunjukkan bahawa menuntut ilmu itu wajib. Ia meliputi semua peringkat usia. Dengan mudah kita katakan dari buaian hingga ke liang lahad. Oleh itu, semua umat Islam mesti berusaha untuk menambah ilmu masing-masing. Ilmu yang ada pada kita ini sebenarnya amat-amat sedikit. Ini terbukti apabila Allah s.w.t. sendiri berfirman di dalam surah al-Kahfi, ayat 109 yang bermaksud: "Katakanlah wahai Muhammad, kalaulah semua jenis lautan menjadi tinta untuk menulis kalimah-kalimah Tuhanku, sudah tentu akan habis kering lautan itu sebelum habis kalimah-kalimah Tuhanku, walaupun kami tambahi lagi dengan lautan yang sebanding dengannya sebagai bantuan"

Jelas sekali ayat tersebut mempamerkan bahawa ilmu itu amat luas. Walaupun ia mustahil untuk dipelajari semuanya, namun yang pasti ialah ia perlu dipelajari dan diterokai. Kaedah terbaik ialah dengan mempelajari dan mencari ilmu secara berterusan.

Yang terbaik ialah belajar secara formal. Pada zaman sekarang antara lain ialah belajar di universiti baik untuk mendapatkan ijazah pertama, sarjana mahupun doktor falsafah. Bagi pelajar-pelajar sarjana dan doktor falsafah pula, viva atau ujian lisan adalah merupakan ujian terakhir ke atas ilmu yang telah mereka pelajari. Tempoh masan ujian itu tidak dapat ditentu dengan pasti. Ada hanya sekitar satu jam. Ia berjalan di dalam suasana penuh harmoni, aman dan damai. Ada kala melangkaui lebih daripada 3 jam. Suasananya pula tegang dan cemas. Mengapa berlakunya sedemikian? Bagaimana pula untuk mengelakkan ujian lisan yang bakal dihadapi itu akan mengambil masa yang singkat? Kalau lama pun, kita masih berada di dalam situasi yang tenang, aman dan damai.

Ia dapat disimpulkan seperti pertanyaan Prof Muhammad Syukri Salleh, penyelia utama penulis semasa mendaftar sebagai calun doktor falsafah dulu. Pelajar boleh memilih sama ada untuk mudah dahulu, susah kemudian atau susah dahulu, mudah kemudian. Maknanya, pelajar boleh berusaha sungguh-sungguh supaya tesis yang ditulis itu memenuhi standard yang diperlukan untuk sesebuah tesis. Penyelia merekalah yang amat maklum akan standard tersebut. Setelah standard itu dipenuhi, barulah tesis itu dikemukakan untuk diperiksa. Justeru itu, mungkin peringkat itu mengambil masa agak lama. Mungkin ia memerlukan banyak pindaan. Yang mesti dibuat ialah, segala nasihat penyelia atau "guru" itu mesti dipatuhi. Justeru kita tidak perlu risau apa yang akan berlaku. Yang akan berlaku, Inysa Allah hasilnya akan dapat dituai jua. Ia akan dituai semasa viva kelak. Walau bagaimanapun, banyak faktor sebenarnya yang mempengaruhi hal ini, tetapi pelajar itu sendiri merupakan faktor yang terpenting.

Antaranya perkara yang perlu dijaga sungguh-sungguh ialah pertama, niat calun mestilah betul. Hindarkan niat-niat berikut. Dilaporkan daripada Ka’ab b. Malik, katanya: Aku mendengar RasululLah s.a.w. bersabda: “Sesiapa yang menuntut ilmu (agama) untuk menyaingi ulama, atau berbahas dengan orang jahil, atau supaya dengan ilmu tersebut wajah orang ramai tertumpu kepadanya, maka Allah masukkan dia ke dalam neraka” (Riwayat al-Tirmizi, Ibn Majah daripada Ibn ‘Umar, al-Hakim dari Jabir bin ‘Abdillah)

Justeru itu, kajian yang dibuat adalah bertujuan untuk mencari ilmu. Bukan untuk bersaing dengan ilmuwan yang ada, bukan berbahas demi memperoleh kemenangan dan bukan untuk menjadi masyhur. Ia ditulis hanyalah untuk mencari keredhaan Allah s.w.t semata-mata. Tidak ada tujuan lain dari itu. Apa-apa habuan yang diperoleh di dunia merupakan habuan yang telah ditetapkan oleh Allah s.w.t jua.

Apatah lagi satu peringatan yang amat keras daripada Rasulullah s.a.w. Dilaporkan daripada Abu Hurairah, sabda RasululLah s.a.w: “Sesiapa yang mempelajari sesuatu ilmu yang dengannya dicari redha Allah Azza wa Jalla, tetapi dia tidak mempelajarinya kecuali untuk mendapatkan habuan dunia, maka dia tidak akan mendapat bau syurga pada hari kiamat” (Riwayat Abu Daud dan Ibn Majah). Dengan itu, niat hendaklah betul sungguh-sungguh. Kalau tidak, rugi di dunia apatah lagi di akhirat.

Bersambung...

ZAKAT DAN CUKAI PERNIAGAAN

2006-11-29T17:21:00.000-08:00

Mengikut Seksyen 3, Akta Cukai Pendapatan 1967 (ACP 1967), cukai dikenakan ke atas pendapatan yang diperoleh di Malaysia. Mengikut Seksyen 4, ACP 1967 pula, antara pendapatan yang dikenakan cukai ialah keuntungan daripada perniagaan.

Di Malaysia, operasi perniagaan biasanya dijalankan melalui syarikat sama ada syarikat perseorangan, perkongsian, koperasi, sendirian berhad mahupun berhad. Semuanya merupakan satu entiti tersendiri dan bukannya seorang individu. Sedangkan di dalam Perlembagaan Persekutuan, bidang kuasa undang-undang Islam hanya terpakai kepada individu Islam.[1]

Atas dasar ini, maka syarikat tidak diwajibkan zakat. Sebagai syarikat ia bukan seorang individu Islam di sisi Perlembagaan Persekutuan.[2] Dengan kata lain, undang-undang yang sedia ada perlu dipinda dengan mewajibkan zakat ke atas syarikat yang dimiliki oleh orang-orang Islam (Aishah Bidin, 2004).

Walau bagaimana, jika itu yang bakal berlaku, maka ia akan membebankan syarikat-syarikat yang dipunyai oleh orang Islam. Hal ini kerana selain daripada zakat, syarikat juga perlu membayar cukai pendapatan. Justeru itu, Mohd. Safri Mahat (2001) mencadangkan penyelarasan cukai korporat dan zakat perniagaan melalui pemberian rebat cukai.

Hal yang hampir sama kemudiannya ditimbulkan oleh Abdul Rahim Abdul Rahman (2003). Beliau berpendapat bayaran zakat dan cukai pendapatan tersebut bukan sahaja membebankan syarikat-syarikat milik orang-orang Islam, malah ia boleh mengurangkan insentif syarikat-syarikat untuk membayar zakat.

Memandangkan masalah ini begitu rumit dan tidak mungkin boleh diselesaikan dalam tempoh terdekat, Barjoyai Bardai (2001) mencadangkan agar pihak syarikat sendiri yang membayar zakat bagi pihak pemegang saham. Pendahuluan zakat yang telah dibayar di cadang dipulangkan kepada pihak pemegang saham dalam bentuk dividen.[3]

Namun begitu, kaedah tersebut hanya boleh dilaksanakan sekiranya syarikat memperoleh keuntungan (Aishah Bidin, 2004). Seksyen 365, Akta Syarikat 1965 memperuntukkan dividen boleh diagihkan hanya daripada hasil keuntungan syarikat sahaja.

Rebat zakat ini sebenarnya telah diberikan kepada syarikat-syarikat yang beroperasi mengikut syarak di Lembaga Perkhidmatan Kewangan Luar Pesisir Labuan (LOFSA). Rebat yang diberikan tertakluk kepada jumlah maksimum sebanyak 3 peratus daripada keuntungan bersih ataupun RM20,000. Ia berkuat kuasa mulai tahun taksiran 2004.

Isu ini sebenarnya tidak dibiarkan tanpa sebarang tindakan oleh pihak Kerajaan. Ketika membentangkan bajet 2005, Menteri Kewangan telah mencadangkan supaya zakat ke atas pendapatan perniagaan yang dibayar oleh syarikat dibenarkan sebagai potongan bagi tujuan pengiraan cukai pendapatan sehingga 2.5 peratus daripada pendapatan agregat.[4] Semasa membentangkan bajet 2007, ia telah diperluaskan kepada koperasi dan badan amanah.

Namun, potongan bagi tujuan pengiraan cukai pendapatan masih belum menyelesaikan isu pelarasan zakat dan cukai pendapatan. Potongan ini hanyalah merupakan perbelanjaan syarikat yang dibenarkan bagi tujuan pengiraan cukai pendapatan. Rebat zakat masih belum dipersetujui. Dengan itu, potongan yang dibenarkan ini nampaknya belum memadai bagi menarik syarikat untuk membayar zakat.

Nota Akhir

[1] Untuk keterangan secara terperinci, sila lihat Senarai 2, Jadual Sembilan, Perlembagaan Persekutuan.
[2] Terdapat beberapa syarikat yang ditubuhkan di bawah Akta Syarikat 1965 tetapi Akta yang mengawal pelesenan dan operasinya menyatakan dengan jelas satu peruntukan di mana syarikat dikehendaki membayar zakat perniagaan. Antaranya Akta Bank Islam 1983 dan Akta Takaful 1984. Akta Bank Islam 1983, Seksyen 15(1)(b) menyatakan bahawa sebelum apa-apa dividen diisytiharkan hendaklah memindahkan kepada kumpulan-wang rizab daripada keuntungan bersih tiap-tiap satu, selepas peruntukan yang sepatutnya diadakan untuk zakat atau cukai.
[3] Modus operandinya adalah seperti berikut. Pertama, syarikat akan membuat taksiran zakat perniagaan seolah-olah ia adalah merupakan individu Muslim yang menjalankan perniagaan. Kedua, syarikat akan menentukan amaun dividen yang perlu dibayar setelah mengambil kira amaun zakat yang perlu dibayar. Ketiga, setiap pemegang saham akan diberi resit zakat untuk amaun pembayaran zakat mengikut perkiraan amaun pegangan saham masing-masing.
[4] Bagi mengurangkan kos operasi perniagaan, Kerajaan mencadangkan supaya zakat ke atas pendapatan perniagaan yang dibayar oleh syarikat dibenarkan sebagai potongan bagi tujuan pengiraan cukai pendapatan sehingga 2.5 peratus daripada pendapatan agregat.

PERAKAUNAN ZAKAT PERNIAGAAN

2006-11-23T22:14:00.000-08:00

Kewajipan zakat perniagaan telah dinyatakan oleh Allah s.w.t. di dalam al-Qur’an, Antara lain firman Allah s.w.t. yang bermaksud:

“Wahai orang-orang yang beriman, keluarkan zakat sebahagian dari ‘hasil usaha kamu’ yang baik-baik dan se-bahagian dari apa yang kami keluarkan dari bumi untuk kamu” (al-Baqarah, 2: 267).

Al-Tabari mentafsirkan ‘hasil usaha kamu’ sebagai perniagaan. Al-Jasas dan Mujahid juga berpendapat begitu. Yusuf al-Qaradawi (1999) kemudiannya telah menghurainya secara detail.

Rasulullah s.a.w. pula menjelaskan perakaunan zakat perniagaan. Abu Dawud melaporkan daripada Samurah b. Jundub, Rasulullah s.a.w. bersabda yang bermaksud:

“Rasulullah s.a.w. memerintahkan kami supaya mengeluarkan zakat ke atas barangan yang disediakan untuk dijual” (Abu Dawud, No. 1557).

Maimun b. Mahran, seorang tabi’in telah menjelaskan lagi secara detail di dalam Kitab al-Amwal. Menurut beliau, kaedah tersebut adalah seperti berikut:

“Apabila sudah tiba waktu kamu mengeluarkan zakat, kiralah berapa jumlah wang tunai yang ada pada mu, kira berapa nilai barangan perniagaan yang kamu miliki, kemudian dinilai keseluruhan barangan tersebut dengan nilai wang tunai, dan kiralah hutang yang dapat dijelaskan (yang diberi persetujuan untuk dibayar), dan tolaklah hutang yang perlu dijelaskan, kemudian keluarkanlah zakat bakinya” (Abu ‘Ubayd, 1991: 362).

Dengan itu, Yusuf al-Qaradawi (1999) harta perniagaan yang diwajibkan zakat meliputi wang tunai, nilai barangan perniagaan, jumlah hutang sebenar yang pasti dapat dipungut ditolak dengan jumlah hutang. Zakat dikenakan ke atas baki pada kadar 2.5 peratus.

Menurut beliau lagi, ia disokong oleh beberapa orang tabi’in seperti Hasan Basri dan Ibrahim Nakha’i.

PERAKAUNAN ZAKAT HARTA

2006-11-19T19:49:00.000-08:00

Masalah utama tentang zakat harta adalah disebabkan makna perkataan harta yang diwajibkan zakat (Muhammad Abdul Mun’im al-Jammal, 2000). Ini kerana di dalam al-Qur’an, Allah s.w.t. menyebut harta yang difardhukan zakat dalam bentuk umum.

Di samping harta (al-Taubah, 9: 103), Allah s.w.t. menyebut hasil usaha (al-Baqarah, 2: 267) yang difardhukan zakat juga dalam bentuk umum. Perkataan harta dan hasil usaha ini merupakan antara punca utama fuqaha’ berlainan pandangan ke atas harta-harta yang diwajibkan zakat.

Berdasarkan firman Allah s.w.t. dan Hadith Rasulullah s.a.w. tersebut, para fuqaha’ telah membuat klasifikasi harta yang diwajibkan zakat kepada 5 kategori. Ia meliputi al-’ayn iaitu, emas dan perak, al-tijarah iaitu, perniagaan, al-harth iaitu, pertanian, al-mashiyyah iaitu, ternakan, dan al-rikaz iaitu, hasil bumi (Wahbah al-Zuhaili, 1994). Setiap kategori harta tersebut, zakat dikenakan pada kadar tertentu.

Misalnya, emas dan perak pada kadar 2.5 peratus, hasil pertanian pada kadar 5.0 peratus atau 10.0 peratus tertakluk kepada jenis sumber pengairan, ternakan pada kadar yang tertentu bergantung kepada jenis ternakan, perniagaan pada kadar 2.5 peratus dan hasil daripada perut bumi pada kadar 20.0 peratus.

Dari segi hukum, kajian terdahulu mempamerkan bahawa hukum zakat telah berkembang berdasarkan ijtihad (Muhammad Saeed Siddiqi, 1988). Ia berlaku baik semasa Rasulullah s.a.w, para sahabat ataupun tabi’in. Malah ijtihad sepatutnya berlaku secara berterusan.

Malah di Malaysia pun para cendekiawan Islam perlu terbuka dalam menerima pembaharuan dan pengalihan hukum zakat yang telah ditinggalkan oleh ulama’-ulama’ silam (Mohd. Tamyes Abdul Wahid, 2002).

Harta perniagaan yang diwajibkan zakat pula telah diterangkan secara spesifik oleh Rasulullah s.a.w. Antara lain Hadith yang dilaporkan oleh Samurah b. Jundub yang bermaksud:

“Rasulullah s.a.w. memerintahkan kami supaya mengeluarkan zakat ke atas barangan yang disediakan untuk dijual” (Abu Dawud, No. 1557).

Mengikut Hadith tersebut, harta perniagaan yang diwajibkan zakat ialah barangan yang disediakan untuk perniagaan. Hadith ini telah disokong oleh beberapa Hadith lain. Antaranya sebagaimana yang dilaporkan oleh Abu Amru Ibn Hamas daripada ayahnya seperti berikut:

“Umar Ibn al-Khattab melintasi aku (Hamas) dan berkata, “Wahai Hamas, bayarlah zakat harta kamu.” Jawab ku: “Aku tidak mem-punyai apa-apa kecuali tabung anak panah dan kulit.” Kata Umar, “Nilaikan harganya dan tunaikan zakat” (Abu ‘Ubayd, 1991: 362).

Kedua-dua Hadith sama ada daripada Samurah b. Jundub ataupun daripada Abu Amru Ibn Hamas ini menyebut hanya barangan perniagaan yang diwajibkan zakat. Harta-harta perniagaan yang lain seperti wang tunai dan hutang piutang tidak disebut sama ada ia diwajibkan zakat ataupun tidak diwajibkan zakat. Dengan itu, secara literalnya bolehlah dirumuskan bahawa hanya barangan perniagaan yang diwajibkan zakat, manakala harta-harta perniagaan yang lain dikecualikan daripada zakat.

Sesuatu barangan akan menjadi barangan perniagaan jika memenuhi dua syarat. Pertama, barangan itu dimiliki secara pembelian; dan kedua, ia diniatkan untuk perniagaan (Sayyid Sabiq, 1985; Abdul Karim Zaidan, 1999; Husain Shahatah, 2003). Ia meliputi semua jenis barangan sama ada barangan yang diimport atau barangan yang dibeli dari pasaran tempatan. Antara barangan perniagaan ialah hartanah, bahan makanan, hasil pertanian dan binatang ternakan.

Sementara itu, dalam aplikasi qiyas, ‘illah merupakan faktor utama. Menurut al-Amidi, ‘illah bermaksud suatu sifat yang jelas dan konsisten, maka dengannya ditetapkan hukum atas dasar sifat tersebut (dipetik dari Muhammad Firdaus Nurul Huda, 2002).[1] Sesuatu ‘illah pula boleh berubah disebabkan oleh faktor-faktor semasa. Antara faktor semasa yang boleh mempengaruhi kaedah perakaunan zakat perniagaan ialah timbulnya berbagai jenis perniagaan pada ketika ini.

Harta diwajibkan zakat apabila ia mempunyai ‘illah berkembang atau berpotensi untuk berkembang. Berkembang boleh didefinisikan sebagai kemampuan untuk menghasilkan pendapatan atau keuntungan (Yusuf al-Qaradawi, 1999). Selain dari ‘illah berkembang, terdapat juga cendekiawan Islam yang berpandangan bahawa ‘illah kepada harta yang diwajibkan zakat ialah kekayaan itu sendiri (Mohd. Daud Bakar, 2000; Monzer Kahf, 1991). Apabila seseorang itu dikategorikan sebagai kaya, maka hartanya akan dikenakan zakat. Dengan kata lain, kekayaan (al-ghina’) juga merupakan ‘illah kepada sesuatu harta yang diwajibkan zakat.

Nota Akhir
[1] Untuk huraian lanjut, sila lihat, Ahmad Hasan (1986).

HARTA YANG DIWAJIBKAN ZAKAT

2006-11-15T23:50:00.000-08:00

Harta-harta yang diwajibkan zakat telah disebut oleh Allah s.w.t. dalam dua bentuk. Pertama, dalam bentuk umum; dan kedua, dalam bentuk spesifik (Ahmad Hidayat, 1998; Mahmood Zuhdi, 2003). Di dalam bentuk umum, al-Qur'an hanya menyebut perkataan sebahagian harta (al-Taubah, 9: 103) [1] atau harta-harta (al-Dhariyat, 51: 19).[2] Dalam bentuk spesifik pula, al-Qur'an menyebut harta-harta seperti emas dan perak (al-Taubah, 9: 34),[3] pendapatan pertanian (An’am, 6: 141),[4] pendapatan perniagaan dan hasil galian (al-Baqarah, 2: 267).[5]

Meskipun al-Qur’an menyebut jenis-jenis harta tertentu dikenakan zakat (al-Taubah, 9: 34; An’am, 6: 141; dan al-Baqarah, 2: 267) tetapi tidak ada apa-apa kenyataan ataupun isyarat yang ia secara bersama menghadkan pengertian umum yang terdapat dalam ayat-ayat 19 surah al-Dhariyat dan 103 surah al-Taubah. Malah ketiga-tiga ayat tersebut hanya menerangkan beberapa jenis harta yang diwajibkan zakat tetapi ia tidak bermakna harta-harta lain tidak diwajibkan zakat (Mahmood Zuhdi, 2003).

Kedua-dua bentuk tersebut juga terdapat di dalam al-Sunnah Rasulullah s.a.w. Dalam bentuk umum, Rasulullah s.a.w. hanya menyebut perkataan harta-harta, manakala dalam bentuk spesifik, Rasulullah s.a.w. menyebut jenis-jenis harta, iaitu emas dan perak, barangan perniagaan, hasil pertanian seperti gandum, barli dan anggur, ternakan seperti kambing, lembu dan unta, dan hasil galian.

Bagi kewajipan zakat perniagaan pula, ia telah disebut di dalam surah al-Baqarah ayat 267 seperti berikut:

Maksudnya: “Wahai orang-orang yang beriman, keluarkan zakat sebahagian dari hasil usaha kamu (ma kasabtum) yang baik-baik dan sebahagian dari apa yang kami keluarkan dari bumi untuk kamu” (al-Baqarah, 2: 267).

Menurut al-Tabari dan Ibn al-‘Arabi, perkataan ma kasabtum bermaksud perniagaan. Pandangan yang sama juga diberikan oleh al-Jassas (Mahmood Zuhdi, 2003).[6] Malah Abdullah Ibrahim (1997) merumuskan bahawa hasil usaha itu meliputi semua jenis pendapatan seperti pendapatan daripada perniagaan, pendapatan daripada pekerjaan, pendapatan daripada pertukangan, pendapatan daripada perlombongan, pendapatan daripada pertanian, pendapatan daripada penternakan dan sebagainya.

Nota Akhir:
[1] Berdasarkan firman Allah s.w.t: Maksudnya: “Ambillah zakat dari sebahagian harta mereka dengannya kamu membersihkan dan menyucikan mereka.”
[2] Berdasarkan firman Allah s.w.t: Maksudnya: “Dan pada harta-harta mereka ada hak untuk orang miskin yang meminta dan orang miskin yang tidak mendapat bahagian”.
[3] Berdasarkan firman Allah s.w.t: Maksudnya: “Dan orang-orang yang menyimpan emas dan perak dan tidak menafkahkannya pada jalan Allah maka beritahulah kepada mereka (bahawa mereka akan mendapat) seksa yang pedih.”
[4] Berdasarkan firman Allah s.w.t: Maksudnya: “Makanlah dari buahnya (yang bermacam-macam itu) bila dia berbuah dan tunaikanlah haknya di hari memetik hasilnya.”
[5] Berdasarkan firman Allah s.w.t: Maksudnya: “Hai orang-orang yang beriman, nafkahkanlah (di jalan Allah) sebahagian dari hasil usaha mu yang baik-baik dan sebahagian dari apa yang Kami keluarkan dari bumi untuk kamu.”
[6] Perkataan al-kasb pula mengikut pengertian bahasa bermakna mencari dan mengumpul harta untuk membiayaan sara hidup diri, keluarga, membayar hutang, membuat simpanan dan pelaburan. Ia boleh dibuat melalui antara lain al-tijarah (perniagaan), ujrah al-ta’lim (upah mengajar) dan ghillah (membangunkan tanah sebagai industri atau pertanian) (Mujaini, 1999).

WHAT IS ZAKAT

2006-11-07T23:50:00.000-08:00

The word zakat means increase and purifying. It means purifying of wealth to gain Allah's blessing. By definition, zakat refers to the portion of wealth prescribed by Allah to be distributed among the categories of those entitled to receive it.

The payment of zakat is obligatory. It's one of the five pillars of Islam. Reported by Ibn Abbas, the Prophet sent Muadh to Yemen and said, "Invite the people to testify that none has the right to be worshipped but Allah and I am Allah's Apostle, and if they obey you to do so, then teach them that Allah has enjoined on them five prayers in every day and night (in twenty-four hours), and if they obey you to do so, then teach them that Allah has made it obligatory for them to pay the zakat from their property and it is to be taken from the wealthy among them and given to the poor." (al-Bukhari, No. 478)